Kurs HTML i CSS · Moduł 10: Dostępność (a11y)
Testowanie dostępności
W tej lekcji6
Zbudowałeś stronę muzeum zgodnie ze wszystkimi zasadami z tego modułu. Skąd jednak wiesz, że naprawdę działa? Łatwo przeoczyć brakujący alt albo pole bez etykiety, dopóki sam nie przejdziesz strony tak jak inni. Nawet najlepsza wiedza o dostępności nie zastąpi praktycznego testowania. Tak jak archeolodzy systematycznie przeszukują stanowiska wykopaliskowe, tak my musimy systematycznie testować nasze strony pod kątem dostępności, używając różnych narzędzi i metod.
Testy idą od najszybszych do najbardziej wymagających: najpierw automat (Lighthouse lub axe), potem test klawiatury, następnie czytnik ekranowy, a na końcu testy z użytkownikami z niepełnosprawnościami. Każdy etap łapie błędy, których poprzedni nie widzi.
Automatyczne narzędzia
Lighthouse (wbudowany w Chrome DevTools)
Lighthouse to bezpłatne narzędzie Google, które można uruchomić bezpośrednio z Chrome DevTools:
- Otwórz DevTools (F12)
- Przejdź do zakładki "Lighthouse"
- Zaznacz "Accessibility"
- Kliknij "Analyze page load"
Lighthouse sprawdza m.in.:
- Czy obrazy mają tekst alternatywny
- Czy kontrast kolorów jest wystarczający
- Czy elementy formularzy mają etykiety
- Czy strona ma poprawną hierarchię nagłówków
Uwaga: wynik 100 nie oznacza, że strona jest w pełni dostępna. Automat sprawdzi, czy obraz ma alt, ale nie oceni, czy ten alt ma sens - dlatego po nim zawsze przychodzą testy ręczne.
axe DevTools
axe to jedno z najpopularniejszych narzędzi do testowania dostępności - rozszerzenie przeglądarki oparte na silniku axe-core, z którego korzysta też Lighthouse. Każdy problem opisuje w stałym formacie:
<!-- Wynik testu axe może wyglądać tak: -->
<!--
Violation: Images must have alternate text
Element: <img src="pharaoh.jpg">
Fix: Add an alt attribute to the image
Impact: Critical
WCAG: 1.1.1 (Level A)
-->Raport mówi, co jest źle, jak to naprawić, jak poważny jest problem (Impact) i którego kryterium WCAG dotyczy - tutaj 1.1.1, czyli tekstów alternatywnych.
HTML Validator (W3C)
Poprawny HTML to fundament dostępności, bo czytniki polegają na drzewie elementów zbudowanym z Twojego kodu. Walidator wykryje błędy, które to drzewo psują:
<!-- Błędy wykrywane przez walidator: -->
<!-- Błąd: Brak atrybutu alt -->
<img src="photo.jpg">
<!-- Błąd: Zduplikowane ID -->
<input id="name">
<label id="name">
<!-- Błąd: Niepoprawne zagnieżdżenie -->
<p>Tekst <div>w divie</div> w paragrafie</p>Zduplikowane id psuje powiązania for i aria-describedby, a <div> wewnątrz <p> sprawia, że przeglądarka zamyka akapit wcześniej, niż zamierzałeś. Walidator poznasz bliżej w następnym module.
Ręczne testowanie
Test klawiatury
Najprostszy test ręczny: odłóż myszkę i przejdź całą stronę klawiszami Tab, Shift+Tab, Enter i Escape, odhaczając kolejne punkty:
Checklist nawigacji klawiaturowej:
[ ] Czy można dotrzeć do każdego interaktywnego elementu Tabem?
[ ] Czy kolejność focusu jest logiczna?
[ ] Czy focus jest zawsze widoczny?
[ ] Czy modalne okna dialogowe przechwytują focus?
[ ] Czy można zamknąć modal klawiszem Escape?
[ ] Czy skip link działa poprawnie?
[ ] Czy formularze można wysłać Enterem?
[ ] Czy rozwijane menu można nawigować strzałkami?Test trwa kilka minut, a wykrywa to, czego automat nie zobaczy, np. focus znikający w ukrytym menu. Wyślij też pusty formularz i sprawdź, czy komunikaty prowadzą Cię do błędnych pól.
Test czytnika ekranowego
Czytnik ekranowy to jedyny sposób, by usłyszeć stronę tak, jak słyszy ją osoba niewidoma. Popularne czytniki ekranowe:
- NVDA (Windows, bezpłatny) - www.nvaccess.org
- VoiceOver (macOS/iOS, wbudowany) - Cmd + F5
- JAWS (Windows, płatny) - profesjonalny standard
- TalkBack (Android, wbudowany)
Na początek wystarczy VoiceOver lub darmowy NVDA - posłuchaj, czy pola mają sensowne nazwy. Ostatnim, najcenniejszym etapem są testy z użytkownikami z niepełnosprawnościami - nikt nie zna ich potrzeb lepiej niż oni sami.
Test powiększania
Osoby słabowidzące powiększają stronę, zamiast mrużyć oczy nad drobnym tekstem. Powiększysz ją skrótem Ctrl i + (Cmd i + na Macu):
Checklist testu powiększania:
[ ] Powiększ stronę do 200% - czy cała treść jest widoczna?
[ ] Powiększ do 400% - czy strona nadal działa?
[ ] Czy tekst się nie ucina i nie nakłada?
[ ] Czy scrollowanie jest tylko w jednym kierunku?Progi pochodzą z WCAG: kryterium 1.4.4 wymaga powiększenia tekstu do 200% bez utraty treści, a 1.4.10 - braku przewijania w dwóch kierunkach przy szerokości 320 pikseli CSS, czyli przy 400% na ekranie 1280px.
Chrome DevTools - Accessibility
Panel Accessibility
DevTools pokażą, jak przeglądarka "tłumaczy" element dla czytnika. Zaznacz element w panelu Elements i otwórz kartę Accessibility:
Chrome DevTools > Elements > Accessibility:
- Name: "Zamknij" (z aria-label)
- Role: button
- Focusable: true
- Description: "Zamknij okno dialogowe"Name to dostępna nazwa elementu, a Role mówi, czym on jest. Puste Name oznacza, że czytnik nie ma czego odczytać - właśnie znalazłeś błąd.
Symulacja wad wzroku
DevTools potrafią też pokazać stronę oczami osoby z zaburzeniami widzenia. Chrome DevTools > Rendering > Emulate vision deficiencies:
- Protanopia (brak czerwonego)
- Deuteranopia (brak zielonego)
- Tritanopia (brak niebieskiego)
- Blurred vision (nieostre widzenie)
Panel Rendering otworzysz z menu DevTools (More tools). Włącz protanopię i zobacz, czy czerwona ramka błędu nadal się wyróżnia.
Inspekcja kontrastu
Kontrast sprawdzisz bez wychodzenia z DevTools. W karcie Styles kliknij kwadracik koloru obok właściwości color:
Chrome DevTools > Elements > Styles:
- Kliknij kwadracik koloru przy właściwości color
- Selektor kolorów pokaże Contrast ratio
- Znacznik przy AA = tekst spełnia próg 4.5:1
- Znacznik przy AAA = spełnia też próg 7:1
- Brak znacznika = kontrast za niskiKolor możesz tam przesuwać, aż kontrast osiągnie wymagany próg.
Automatyzacja testów a11y
eslint-plugin-jsx-a11y (React)
Gdy zaczniesz pisać w React w świecie Podróży w Kosmos, linter ESLint z wtyczką jsx-a11y wyłapie błędy dostępności już podczas pisania kodu:
{
"plugins": ["jsx-a11y"],
"rules": {
"jsx-a11y/alt-text": "error",
"jsx-a11y/anchor-has-content": "error",
"jsx-a11y/label-has-associated-control": "error",
"jsx-a11y/no-noninteractive-element-interactions": "warn"
}
}Każda reguła to jedno sprawdzenie - alt-text zgłosi obraz bez tekstu alternatywnego, a label-has-associated-control pole bez etykiety. Poziom "error" traktuje problem jak błąd, a "warn" tylko ostrzega.
axe-core w testach
Silnik axe-core możesz też uruchamiać w testach automatycznych, żeby każda zmiana w kodzie była sprawdzana bez Twojego udziału:
<!-- Przykład wyniku testu axe-core: -->
<!--
Rule: color-contrast
Description: Elements must have sufficient color contrast
Help: Fix any of the following:
Element has insufficient color contrast of 2.5:1
Expected minimum: 4.5:1
Target: .subtitle
-->Reguła color-contrast znalazła tekst o kontraście 2.5:1 przy wymaganym 4.5:1 i wskazała selektor .subtitle - wiesz dokładnie, co poprawić.
Checklist dostępności - kompletna lista
Na koniec lista kontrolna całego modułu, ułożona od fundamentów - semantyki i języka strony - po zaawansowane atrybuty ARIA:
<!-- Struktura HTML -->
<!-- [ ] Poprawna hierarchia nagłówków (h1-h6) -->
<!-- [ ] Semantyczne znaczniki (header, nav, main, footer) -->
<!-- [ ] Język strony (lang="pl") -->
<!-- Obrazy -->
<!-- [ ] Alt text dla obrazów informacyjnych -->
<!-- [ ] Pusty alt="" dla dekoracyjnych -->
<!-- Nawigacja -->
<!-- [ ] Skip link -->
<!-- [ ] Widoczny focus -->
<!-- [ ] Logiczna kolejność Tab -->
<!-- Formularze -->
<!-- [ ] Label dla każdego pola -->
<!-- [ ] Komunikaty o błędach -->
<!-- [ ] aria-required dla wymaganych pól -->
<!-- Kolor i kontrast -->
<!-- [ ] Kontrast minimum 4.5:1 -->
<!-- [ ] Informacja nie tylko przez kolor -->
<!-- Multimedia -->
<!-- [ ] Napisy do wideo -->
<!-- [ ] Transkrypcje do audio -->
<!-- ARIA -->
<!-- [ ] aria-label dla przycisków-ikon -->
<!-- [ ] aria-live dla dynamicznych treści -->
<!-- [ ] aria-expanded dla rozwijanek -->Idź od góry: bez semantyki i lang nawet najlepsze ARIA nie pomoże. Przy przyciskach-ikonach sprawdź też, czy sama ikona ma aria-hidden="true", żeby czytnik odczytał tylko nazwę z aria-label.
Testowanie dostępności to jak weryfikacja, czy każdy korytarz w piramidzie prowadzi dokąd powinien - systematyczne sprawdzanie każdego elementu, aby upewnić się, że każdy odwiedzający dotrze do celu. W projekcie końcowym tego modułu przejdziesz tę listę na własnej stronie.
Praktyka
Przejdź interaktywną checklistę z edytora poniżej punkt po punkcie:
Kod do tej lekcji: index.html
<!DOCTYPE html>
<html lang="pl">
<head>
<meta charset="UTF-8">
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<title>Testowanie dostepnosci - checklist</title>
<link rel="stylesheet" href="style.css">
</head>
<body>
<h1>Checklist testowania dostepnosci</h1>
<section>
<h2>1. Test klawiatury</h2>
<p>Nawiguj po tej stronie uzywajac <kbd>Tab</kbd> i sprawdz:</p>
<ul class="checklist">
<li><label><input type="checkbox"> Kazdy element interaktywny jest osiagalny Tabem</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Focus jest widoczny na kazdym elemencie</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Kolejnosc focusu jest logiczna</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Przyciski reaguja na Enter i Spacje</label></li>
</ul>
</section>
<section>
<h2>2. Test struktury HTML</h2>
<ul class="checklist">
<li><label><input type="checkbox"> Strona ma poprawna hierarchie h1-h6</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Uzyto semantycznych znacznikow</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Jezyk strony jest okreslony (lang="pl")</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Wszystkie ID sa unikalne</label></li>
</ul>
</section>
<section>
<h2>3. Test obrazow</h2>
<div class="test-area">
<figure>
<img src="https://placehold.co/300x200/d4af37/1a1a2e?text=Sfinks"
alt="Wielki Sfinks w Gizie strzegacy piramid">
<figcaption>Wielki Sfinks - obraz z tekstem alt</figcaption>
</figure>
<img src="https://placehold.co/400x3/d4af37/d4af37" alt="">
<p><em>Dekoracyjna linia powyzej ma alt=""</em></p>
</div>
<ul class="checklist">
<li><label><input type="checkbox"> Informacyjne obrazy maja opisowy alt</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Dekoracyjne obrazy maja alt=""</label></li>
</ul>
</section>
<section>
<h2>4. Test formularzy</h2>
<form class="test-form">
<div class="form-group">
<label for="test-name">Imie:</label>
<input type="text" id="test-name" aria-required="true">
</div>
<div class="form-group">
<label for="test-email">Email:</label>
<input type="email" id="test-email"
aria-describedby="test-email-hint">
<p id="test-email-hint" class="hint">Format: jan@example.com</p>
</div>
<button type="button" onclick="validateForm()">Sprawdz formularz</button>
<div id="form-result" aria-live="polite"></div>
</form>
<ul class="checklist">
<li><label><input type="checkbox"> Kazde pole ma label</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Wymagane pola oznaczone aria-required</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Bledy opisane aria-describedby</label></li>
</ul>
</section>
<section>
<h2>5. Test kontrastu</h2>
<div class="contrast-test">
<p class="pass-aa">Ten tekst spelnia WCAG AA (kontrast > 4.5:1)</p>
<p class="fail">Ten tekst NIE spelnia wymagan (kontrast < 3:1)</p>
</div>
<ul class="checklist">
<li><label><input type="checkbox"> Kontrast tekstu minimum 4.5:1</label></li>
<li><label><input type="checkbox"> Informacja nie tylko przez kolor</label></li>
</ul>
</section>
<script>
function validateForm() {
const name = document.getElementById('test-name').value;
const result = document.getElementById('form-result');
if (!name) {
result.innerHTML = '<p class="error" role="alert">Wypelnij pole Imie!</p>';
} else {
result.innerHTML = '<p class="success">Formularz poprawny!</p>';
}
}
</script>
</body>
</html>Pamiętaj: automat to pierwszy strażnik u wejścia do piramidy, ale dopiero przejście korytarzy z klawiaturą i czytnikiem pokaże, czy każdy dotrze do komnaty.
Hasła z dokumentacji w tej lekcji
Widzisz błąd w tej lekcji?
Sprawdź się
Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.
1. Gdzie można uruchomić narzędzie Lighthouse do testowania dostępności?
2. Co robi media query @media (prefers-reduced-motion: reduce)?
Zadania praktyczne w grze
- Układanie w pionie
Ułóż etapy testowania dostępności od automatycznego do ręcznego:
- Układanie w pionie
Ułóż poprawną strukturę elementu figure z opisem:
- Układanie w pionie
Ułóż poprawne media query do wyłączenia animacji:
- Edytor kodu
Przetestuj formularz - kliknij Wyślij bez wypełniania pól. Sprawdź jak aria-invalid, aria-describedby i role="alert" informują o błędach.
- Klikanie w kolejności
Ułóż poprawny komunikat błędu z atrybutami ARIA:
- Układanie w pionie
Ułóż elementy checklisty a11y od najważniejszych (fundamenty) do zaawansowanych:
- Układanie w poziomie
Ułóż poprawną składnię linku aktualnej strony z aria-current:
- Klikanie w kolejności
Ułóż poprawny przycisk z ikoną i aria-label:
- Układanie w pionie
Ułóż landmark roles w typowej kolejności na stronie (od góry do dołu):
- Edytor kodu
Znajdź i napraw wszystkie 8 błędów dostępności na tej stronie. Każdy błąd jest oznaczony komentarzem.
Zadania po tej lekcji
- PytanieNarzędzie Lighthouse
- Ułóż w kolejnościEtapy testowania dostępności
- Ułóż w kolejnościSkładnia elementu figure z figcaption
- Ułóż w kolejnościSkładnia prefers-reduced-motion
- Zadanie z kodemWalidacja dostępności formularza
- Kliknij w kolejnościBudowa komunikatu błędu
- Ułóż w kolejnościChecklist dostępności od najważniejszego
- Ułóż w kolejnościSkładnia aria-current
- Kliknij w kolejnościBudowa dostępnego przycisku z ikoną
- Ułóż w kolejnościLandmark roles od góry do dołu strony
- Pytanieprefers-reduced-motion
- Zadanie z kodemNaprawa błędów dostępności