Kurs HTML i CSS · Moduł 10: Dostępność (a11y)
Dostępne formularze
W tej lekcji7
Wyobraź sobie, że wypełniasz formularz rezerwacji z zamkniętymi oczami, a czytnik ekranowy przy każdym polu mówi tylko "pole edycji, puste". Nie wiesz, czy wpisać imię, e-mail, czy datę wizyty. Tak brzmi formularz bez etykiet. Formularze to jedne z najważniejszych elementów interaktywnych na stronach internetowych. Tak jak skrybowie w Starożytnym Egipcie musieli wypełniać precyzyjne dokumenty papirusowe, tak użytkownicy muszą być prowadzeni przez formularze w sposób jasny i intuicyjny - szczególnie ci, którzy korzystają z technologii wspomagających.
Etykiety (Labels)
Każde pole formularza musi mieć powiązaną etykietę. To jest absolutny fundament dostępności formularzy - etykieta to napis na pieczęci, który mówi, co trzeba wpisać.
Jawne powiązanie (explicit)
Najpewniejszy sposób to połączenie atrybutu for etykiety z atrybutem id pola. Wartości muszą być identyczne, a id - unikalne na całej stronie:
<!-- Najlepsza metoda - for/id -->
<label for="name">Imię i nazwisko:</label>
<input type="text" id="name" name="name">
<!-- Czytnik ekranowy powie: "Imię i nazwisko, pole tekstowe" -->Czytnik odczyta etykietę razem z typem pola, a kliknięcie w napis ustawi kursor w polu - większy cel przyda się każdemu, zwłaszcza na telefonie. Samo pole nie zmieniło wyglądu ani działania, zyskało tylko nazwę.
Niejawne powiązanie (implicit)
Drugi sposób to umieszczenie pola wewnątrz elementu <label> - wtedy atrybuty for i id nie są potrzebne:
<!-- Input wewnątrz label -->
<label>
Adres e-mail:
<input type="email" name="email">
</label>To powiązanie też jest poprawne, ale jako domyślne polecam jawne for i id: działa niezależnie od tego, jak ułożysz elementy w HTML, i łatwo je sprawdzić w DevTools.
Czego NIGDY nie robić
Dwa błędy widać na wielu stronach, choć oba wyglądają zupełnie niewinnie:
<!-- ŹLE - brak etykiety -->
<input type="text" placeholder="Wpisz imię">
<!-- Placeholder ZNIKA po wpisaniu tekstu i NIE jest etykietą! -->
<!-- ŹLE - tekst obok, ale niepowiązany -->
<span>Imię:</span>
<input type="text">
<!-- Czytnik nie wie, że "Imię:" jest etykietą tego pola -->Placeholder znika przy pierwszej literze, więc użytkownik traci podpowiedź w połowie pracy, a tekst w <span> jest dla czytnika zwykłym napisem, z niczym niepołączonym.
Fieldset i Legend
Grupuj powiązane pola za pomocą <fieldset> i <legend>. Legenda to tytuł całej grupy, który czytnik dołączy do pól w środku:
<fieldset>
<legend>Dane osobowe</legend>
<label for="first-name">Imię:</label>
<input type="text" id="first-name" name="firstName">
<label for="last-name">Nazwisko:</label>
<input type="text" id="last-name" name="lastName">
</fieldset>
<fieldset>
<legend>Wybierz wystawę:</legend>
<label>
<input type="radio" name="exhibition" value="pharaohs">
Skarby faraonów
</label>
<label>
<input type="radio" name="exhibition" value="mummies">
Mumie królewskie
</label>
<label>
<input type="radio" name="exhibition" value="jewelry">
Biżuteria staroegipska
</label>
</fieldset><fieldset> jest szczególnie ważny dla grup radio buttons i checkboxów - bez niego czytnik nie zna kontekstu pytania. Użytkownik usłyszałby "Skarby faraonów, przycisk opcji", nie wiedząc, że to odpowiedź na pytanie o wystawę. Wspólny atrybut name sprawia z kolei, że zaznaczyć można tylko jedną opcję.
Komunikaty o błędach
Obsługa błędów musi być dostępna - użytkownik musi wiedzieć, że wystąpił błąd i jak go naprawić.
Błędy inline
Komunikat przy polu łączysz z nim trzema atrybutami ARIA, które znasz już z lekcji o ARIA:
<div class="form-group">
<label for="email">Adres e-mail (wymagany):</label>
<input type="email" id="email" name="email"
aria-required="true"
aria-invalid="true"
aria-describedby="email-error">
<p id="email-error" class="error" role="alert">
Podaj poprawny adres e-mail, np. jan@example.com
</p>
</div>aria-invalid="true" oznacza pole jako błędne, a aria-describedby wskazuje id komunikatu, więc czytnik odczyta go zaraz po etykiecie. role="alert" sprawia, że komunikat zostanie ogłoszony od razu, gdy pojawi się na stronie. Zwróć uwagę na treść: mówi, jak naprawić błąd, a nie tylko, że coś jest źle.
Podsumowanie błędów
W dłuższym formularzu dodaj na górze podsumowanie, w którym każdy błąd jest linkiem prowadzącym do pola:
<div role="alert" aria-labelledby="error-summary-title">
<h2 id="error-summary-title">
Formularz zawiera 2 błędy:
</h2>
<ul>
<li>
<a href="#email">Pole e-mail - podaj poprawny adres</a>
</li>
<li>
<a href="#phone">Pole telefon - wymagane minimum 9 cyfr</a>
</li>
</ul>
</div>Kliknięcie linku #email przeniesie użytkownika prosto do błędnego pola, więc nie musi go szukać Tabem w całym formularzu.
Wskazówki i instrukcje
Wymagania stawiane polu pokaż, zanim użytkownik popełni błąd. Ten sam aria-describedby połączy pole z instrukcją:
<label for="password">Hasło:</label>
<input type="password" id="password" name="password"
aria-describedby="password-requirements">
<div id="password-requirements">
<p>Hasło musi zawierać:</p>
<ul>
<li>Minimum 8 znaków</li>
<li>Wielką literę</li>
<li>Cyfrę</li>
<li>Znak specjalny</li>
</ul>
</div>Czytnik odczyta wymagania, gdy tylko focus trafi do pola hasła, więc osoba widząca i niewidoma dostają tę samą informację w tym samym momencie.
Autocomplete
Atrybut autocomplete pomaga przeglądarkom i technologiom wspomagającym automatycznie wypełnić formularz:
<form>
<label for="full-name">Pełne imię i nazwisko:</label>
<input type="text" id="full-name" name="name"
autocomplete="name">
<label for="user-email">E-mail:</label>
<input type="email" id="user-email" name="email"
autocomplete="email">
<label for="user-tel">Telefon:</label>
<input type="tel" id="user-tel" name="phone"
autocomplete="tel">
</form>Wartości takie jak name, email czy tel pochodzą ze standardu HTML. WCAG 2.1 ma nawet osobne kryterium (1.3.5, poziom AA), które wymaga oznaczania w ten sposób pól z danymi użytkownika - osoby z niepełnosprawnością ruchową oszczędzają dzięki temu mnóstwo pisania.
Kompletny przykład formularza
Na koniec wszystkie elementy razem - formularz rezerwacji wizyty w muzeum:
<form aria-labelledby="form-title" novalidate>
<h2 id="form-title">Rezerwacja wizyty w muzeum</h2>
<fieldset>
<legend>Dane osobowe</legend>
<div class="form-group">
<label for="visitor-name">Imię i nazwisko:</label>
<input type="text" id="visitor-name"
autocomplete="name"
aria-required="true">
</div>
<div class="form-group">
<label for="visitor-email">E-mail:</label>
<input type="email" id="visitor-email"
autocomplete="email"
aria-required="true"
aria-describedby="email-hint">
<p id="email-hint" class="hint">
Na ten adres wyślemy potwierdzenie.
</p>
</div>
</fieldset>
<fieldset>
<legend>Szczegóły wizyty</legend>
<div class="form-group">
<label for="visit-date">Data wizyty:</label>
<input type="date" id="visit-date"
aria-required="true">
</div>
<div class="form-group">
<label for="visitors-count">Liczba osób:</label>
<input type="number" id="visitors-count"
min="1" max="20" value="1">
</div>
</fieldset>
<button type="submit">Zarezerwuj wizytę</button>
</form>Zwróć uwagę na novalidate przy <form>: wyłącza wbudowane dymki walidacji przeglądarki, bo pola sprawdza własny skrypt strony, a aria-required="true" mówi czytnikowi, które pola są wymagane. Jeśli nie piszesz własnej walidacji, użyj po prostu atrybutu required - przeglądarka zablokuje wysłanie pustego pola, a czytnik i tak ogłosi je jako wymagane.
Dostępne formularze to jak dobrze zaprojektowany dokument papirusowy - jasne instrukcje, czytelne pola i natychmiastowa informacja zwrotna pomagają każdemu użytkownikowi pomyślnie ukończyć wypełnianie. W lekcji o testowaniu sprawdzisz taki formularz czytnikiem ekranowym.
Praktyka
W edytorze poniżej znajdziesz formularz rezerwacji. Przejdź go Tabem i sprawdź, czy każde pole ma etykietę, a grupa opcji - swoją legendę:
Kod do tej lekcji: index.html
<!DOCTYPE html>
<html lang="pl">
<head>
<meta charset="UTF-8">
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<title>Dostepne formularze</title>
<link rel="stylesheet" href="style.css">
</head>
<body>
<h1>Formularz rezerwacji wizyty w muzeum</h1>
<form aria-labelledby="form-title" novalidate>
<h2 id="form-title">Zarezerwuj wizyte</h2>
<fieldset>
<legend>Dane osobowe</legend>
<div class="form-group">
<label for="visitor-name">
Imie i nazwisko:
<span class="required" aria-hidden="true">*</span>
</label>
<input type="text" id="visitor-name"
name="name"
autocomplete="name"
aria-required="true">
</div>
<div class="form-group">
<label for="visitor-email">
Adres e-mail:
<span class="required" aria-hidden="true">*</span>
</label>
<input type="email" id="visitor-email"
name="email"
autocomplete="email"
aria-required="true"
aria-describedby="email-hint">
<p id="email-hint" class="hint">
Na ten adres wyslemy potwierdzenie rezerwacji.
</p>
</div>
<div class="form-group">
<label for="visitor-tel">Telefon:</label>
<input type="tel" id="visitor-tel"
name="phone"
autocomplete="tel">
</div>
</fieldset>
<fieldset>
<legend>Wybierz wystawe</legend>
<label class="radio-label">
<input type="radio" name="exhibition"
value="tutankhamun">
Skarby Tutanchamona
</label>
<label class="radio-label">
<input type="radio" name="exhibition"
value="mummies">
Mumie krolewskie
</label>
<label class="radio-label">
<input type="radio" name="exhibition"
value="jewelry">
Bizuteria staroegipska
</label>
</fieldset>
<fieldset>
<legend>Szczegoly wizyty</legend>
<div class="form-group">
<label for="visit-date">
Data wizyty:
<span class="required" aria-hidden="true">*</span>
</label>
<input type="date" id="visit-date"
name="date"
aria-required="true">
</div>
<div class="form-group">
<label for="visitors-count">Liczba osob:</label>
<input type="number" id="visitors-count"
name="count"
min="1" max="20" value="1">
</div>
<div class="form-group">
<label>
<input type="checkbox" name="guide">
Chce przewodnika po wystawie
</label>
</div>
</fieldset>
<p class="required-info">
<span class="required" aria-hidden="true">*</span>
Pola wymagane
</p>
<button type="submit">Zarezerwuj wizyte</button>
</form>
</body>
</html>Pamiętaj: każde pole to pieczęć na papirusie - bez podpisu w <label> nikt nie wie, co na niej odcisnąć.
Hasła z dokumentacji w tej lekcji
Widzisz błąd w tej lekcji?
Sprawdź się
Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.
1. Kiedy należy używać elementów <fieldset> i <legend> w formularzach?
Zadania praktyczne w grze
- Układanie w poziomie
Ułóż poprawne powiązanie label z inputem:
- Edytor kodu
Stwórz dostępny formularz rezerwacji z fieldset/legend, label for/id, aria-required i aria-describedby. Dodaj grupę radio z fieldset/legend.
- Klikanie w kolejności
Ułóż poprawną strukturę fieldset z legend dla grupy radio: