Kurs HTML i CSS · Moduł 10: Dostępność (a11y)

Dostępne formularze

5 min czytania ·
W tej lekcji7

Wyobraź sobie, że wypełniasz formularz rezerwacji z zamkniętymi oczami, a czytnik ekranowy przy każdym polu mówi tylko "pole edycji, puste". Nie wiesz, czy wpisać imię, e-mail, czy datę wizyty. Tak brzmi formularz bez etykiet. Formularze to jedne z najważniejszych elementów interaktywnych na stronach internetowych. Tak jak skrybowie w Starożytnym Egipcie musieli wypełniać precyzyjne dokumenty papirusowe, tak użytkownicy muszą być prowadzeni przez formularze w sposób jasny i intuicyjny - szczególnie ci, którzy korzystają z technologii wspomagających.

Etykiety (Labels)

Każde pole formularza musi mieć powiązaną etykietę. To jest absolutny fundament dostępności formularzy - etykieta to napis na pieczęci, który mówi, co trzeba wpisać.

Jawne powiązanie (explicit)

Najpewniejszy sposób to połączenie atrybutu for etykiety z atrybutem id pola. Wartości muszą być identyczne, a id - unikalne na całej stronie:

<!-- Najlepsza metoda - for/id -->
<label for="name">Imię i nazwisko:</label>
<input type="text" id="name" name="name">

<!-- Czytnik ekranowy powie: "Imię i nazwisko, pole tekstowe" -->

Czytnik odczyta etykietę razem z typem pola, a kliknięcie w napis ustawi kursor w polu - większy cel przyda się każdemu, zwłaszcza na telefonie. Samo pole nie zmieniło wyglądu ani działania, zyskało tylko nazwę.

Niejawne powiązanie (implicit)

Drugi sposób to umieszczenie pola wewnątrz elementu <label> - wtedy atrybuty for i id nie są potrzebne:

<!-- Input wewnątrz label -->
<label>
    Adres e-mail:
    <input type="email" name="email">
</label>

To powiązanie też jest poprawne, ale jako domyślne polecam jawne for i id: działa niezależnie od tego, jak ułożysz elementy w HTML, i łatwo je sprawdzić w DevTools.

Czego NIGDY nie robić

Dwa błędy widać na wielu stronach, choć oba wyglądają zupełnie niewinnie:

<!-- ŹLE - brak etykiety -->
<input type="text" placeholder="Wpisz imię">
<!-- Placeholder ZNIKA po wpisaniu tekstu i NIE jest etykietą! -->

<!-- ŹLE - tekst obok, ale niepowiązany -->
<span>Imię:</span>
<input type="text">
<!-- Czytnik nie wie, że "Imię:" jest etykietą tego pola -->

Placeholder znika przy pierwszej literze, więc użytkownik traci podpowiedź w połowie pracy, a tekst w <span> jest dla czytnika zwykłym napisem, z niczym niepołączonym.

Fieldset i Legend

Grupuj powiązane pola za pomocą <fieldset> i <legend>. Legenda to tytuł całej grupy, który czytnik dołączy do pól w środku:

<fieldset>
    <legend>Dane osobowe</legend>

    <label for="first-name">Imię:</label>
    <input type="text" id="first-name" name="firstName">

    <label for="last-name">Nazwisko:</label>
    <input type="text" id="last-name" name="lastName">
</fieldset>

<fieldset>
    <legend>Wybierz wystawę:</legend>

    <label>
        <input type="radio" name="exhibition" value="pharaohs">
        Skarby faraonów
    </label>

    <label>
        <input type="radio" name="exhibition" value="mummies">
        Mumie królewskie
    </label>

    <label>
        <input type="radio" name="exhibition" value="jewelry">
        Biżuteria staroegipska
    </label>
</fieldset>

<fieldset> jest szczególnie ważny dla grup radio buttons i checkboxów - bez niego czytnik nie zna kontekstu pytania. Użytkownik usłyszałby "Skarby faraonów, przycisk opcji", nie wiedząc, że to odpowiedź na pytanie o wystawę. Wspólny atrybut name sprawia z kolei, że zaznaczyć można tylko jedną opcję.

Komunikaty o błędach

Obsługa błędów musi być dostępna - użytkownik musi wiedzieć, że wystąpił błąd i jak go naprawić.

Błędy inline

Komunikat przy polu łączysz z nim trzema atrybutami ARIA, które znasz już z lekcji o ARIA:

<div class="form-group">
    <label for="email">Adres e-mail (wymagany):</label>
    <input type="email" id="email" name="email"
           aria-required="true"
           aria-invalid="true"
           aria-describedby="email-error">
    <p id="email-error" class="error" role="alert">
        Podaj poprawny adres e-mail, np. jan@example.com
    </p>
</div>

aria-invalid="true" oznacza pole jako błędne, a aria-describedby wskazuje id komunikatu, więc czytnik odczyta go zaraz po etykiecie. role="alert" sprawia, że komunikat zostanie ogłoszony od razu, gdy pojawi się na stronie. Zwróć uwagę na treść: mówi, jak naprawić błąd, a nie tylko, że coś jest źle.

Podsumowanie błędów

W dłuższym formularzu dodaj na górze podsumowanie, w którym każdy błąd jest linkiem prowadzącym do pola:

<div role="alert" aria-labelledby="error-summary-title">
    <h2 id="error-summary-title">
        Formularz zawiera 2 błędy:
    </h2>
    <ul>
        <li>
            <a href="#email">Pole e-mail - podaj poprawny adres</a>
        </li>
        <li>
            <a href="#phone">Pole telefon - wymagane minimum 9 cyfr</a>
        </li>
    </ul>
</div>

Kliknięcie linku #email przeniesie użytkownika prosto do błędnego pola, więc nie musi go szukać Tabem w całym formularzu.

Wskazówki i instrukcje

Wymagania stawiane polu pokaż, zanim użytkownik popełni błąd. Ten sam aria-describedby połączy pole z instrukcją:

<label for="password">Hasło:</label>
<input type="password" id="password" name="password"
       aria-describedby="password-requirements">
<div id="password-requirements">
    <p>Hasło musi zawierać:</p>
    <ul>
        <li>Minimum 8 znaków</li>
        <li>Wielką literę</li>
        <li>Cyfrę</li>
        <li>Znak specjalny</li>
    </ul>
</div>

Czytnik odczyta wymagania, gdy tylko focus trafi do pola hasła, więc osoba widząca i niewidoma dostają tę samą informację w tym samym momencie.

Autocomplete

Atrybut autocomplete pomaga przeglądarkom i technologiom wspomagającym automatycznie wypełnić formularz:

<form>
    <label for="full-name">Pełne imię i nazwisko:</label>
    <input type="text" id="full-name" name="name"
           autocomplete="name">

    <label for="user-email">E-mail:</label>
    <input type="email" id="user-email" name="email"
           autocomplete="email">

    <label for="user-tel">Telefon:</label>
    <input type="tel" id="user-tel" name="phone"
           autocomplete="tel">
</form>

Wartości takie jak name, email czy tel pochodzą ze standardu HTML. WCAG 2.1 ma nawet osobne kryterium (1.3.5, poziom AA), które wymaga oznaczania w ten sposób pól z danymi użytkownika - osoby z niepełnosprawnością ruchową oszczędzają dzięki temu mnóstwo pisania.

Kompletny przykład formularza

Na koniec wszystkie elementy razem - formularz rezerwacji wizyty w muzeum:

<form aria-labelledby="form-title" novalidate>
    <h2 id="form-title">Rezerwacja wizyty w muzeum</h2>

    <fieldset>
        <legend>Dane osobowe</legend>

        <div class="form-group">
            <label for="visitor-name">Imię i nazwisko:</label>
            <input type="text" id="visitor-name"
                   autocomplete="name"
                   aria-required="true">
        </div>

        <div class="form-group">
            <label for="visitor-email">E-mail:</label>
            <input type="email" id="visitor-email"
                   autocomplete="email"
                   aria-required="true"
                   aria-describedby="email-hint">
            <p id="email-hint" class="hint">
                Na ten adres wyślemy potwierdzenie.
            </p>
        </div>
    </fieldset>

    <fieldset>
        <legend>Szczegóły wizyty</legend>

        <div class="form-group">
            <label for="visit-date">Data wizyty:</label>
            <input type="date" id="visit-date"
                   aria-required="true">
        </div>

        <div class="form-group">
            <label for="visitors-count">Liczba osób:</label>
            <input type="number" id="visitors-count"
                   min="1" max="20" value="1">
        </div>
    </fieldset>

    <button type="submit">Zarezerwuj wizytę</button>
</form>

Zwróć uwagę na novalidate przy <form>: wyłącza wbudowane dymki walidacji przeglądarki, bo pola sprawdza własny skrypt strony, a aria-required="true" mówi czytnikowi, które pola są wymagane. Jeśli nie piszesz własnej walidacji, użyj po prostu atrybutu required - przeglądarka zablokuje wysłanie pustego pola, a czytnik i tak ogłosi je jako wymagane.

Dostępne formularze to jak dobrze zaprojektowany dokument papirusowy - jasne instrukcje, czytelne pola i natychmiastowa informacja zwrotna pomagają każdemu użytkownikowi pomyślnie ukończyć wypełnianie. W lekcji o testowaniu sprawdzisz taki formularz czytnikiem ekranowym.

Praktyka

W edytorze poniżej znajdziesz formularz rezerwacji. Przejdź go Tabem i sprawdź, czy każde pole ma etykietę, a grupa opcji - swoją legendę:

Kod do tej lekcji: index.html
<!DOCTYPE html>
<html lang="pl">
<head>
    <meta charset="UTF-8">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
    <title>Dostepne formularze</title>
    <link rel="stylesheet" href="style.css">
</head>
<body>
    <h1>Formularz rezerwacji wizyty w muzeum</h1>

    <form aria-labelledby="form-title" novalidate>
        <h2 id="form-title">Zarezerwuj wizyte</h2>

        <fieldset>
            <legend>Dane osobowe</legend>

            <div class="form-group">
                <label for="visitor-name">
                    Imie i nazwisko:
                    <span class="required" aria-hidden="true">*</span>
                </label>
                <input type="text" id="visitor-name"
                       name="name"
                       autocomplete="name"
                       aria-required="true">
            </div>

            <div class="form-group">
                <label for="visitor-email">
                    Adres e-mail:
                    <span class="required" aria-hidden="true">*</span>
                </label>
                <input type="email" id="visitor-email"
                       name="email"
                       autocomplete="email"
                       aria-required="true"
                       aria-describedby="email-hint">
                <p id="email-hint" class="hint">
                    Na ten adres wyslemy potwierdzenie rezerwacji.
                </p>
            </div>

            <div class="form-group">
                <label for="visitor-tel">Telefon:</label>
                <input type="tel" id="visitor-tel"
                       name="phone"
                       autocomplete="tel">
            </div>
        </fieldset>

        <fieldset>
            <legend>Wybierz wystawe</legend>

            <label class="radio-label">
                <input type="radio" name="exhibition"
                       value="tutankhamun">
                Skarby Tutanchamona
            </label>

            <label class="radio-label">
                <input type="radio" name="exhibition"
                       value="mummies">
                Mumie krolewskie
            </label>

            <label class="radio-label">
                <input type="radio" name="exhibition"
                       value="jewelry">
                Bizuteria staroegipska
            </label>
        </fieldset>

        <fieldset>
            <legend>Szczegoly wizyty</legend>

            <div class="form-group">
                <label for="visit-date">
                    Data wizyty:
                    <span class="required" aria-hidden="true">*</span>
                </label>
                <input type="date" id="visit-date"
                       name="date"
                       aria-required="true">
            </div>

            <div class="form-group">
                <label for="visitors-count">Liczba osob:</label>
                <input type="number" id="visitors-count"
                       name="count"
                       min="1" max="20" value="1">
            </div>

            <div class="form-group">
                <label>
                    <input type="checkbox" name="guide">
                    Chce przewodnika po wystawie
                </label>
            </div>
        </fieldset>

        <p class="required-info">
            <span class="required" aria-hidden="true">*</span>
            Pola wymagane
        </p>

        <button type="submit">Zarezerwuj wizyte</button>
    </form>
</body>
</html>

Pamiętaj: każde pole to pieczęć na papirusie - bez podpisu w <label> nikt nie wie, co na niej odcisnąć.

Hasła z dokumentacji w tej lekcji

Widzisz błąd w tej lekcji?

Sprawdź się

Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.

  1. 1. Kiedy należy używać elementów <fieldset> i <legend> w formularzach?

Zadania praktyczne w grze

  • Układanie w poziomie

    Ułóż poprawne powiązanie label z inputem:

  • Edytor kodu

    Stwórz dostępny formularz rezerwacji z fieldset/legend, label for/id, aria-required i aria-describedby. Dodaj grupę radio z fieldset/legend.

  • Klikanie w kolejności

    Ułóż poprawną strukturę fieldset z legend dla grupy radio:

  1. Ułóż w kolejnościSkładnia label z for/id
  2. Zadanie z kodemTworzenie dostępnego formularza
  3. PytanieRola fieldset i legend
  4. Kliknij w kolejnościBudowa fieldset z legend

Przydatne artykuły