Kurs Vue.js · Moduł 6: Komponenty
Composables - Wielokrotne Użycie Logiki
W tej lekcji7
Dr. Nova wyjaśnia: "W NOVA LAB wiele modułów potrzebuje tych samych systemów - timer misji, odczyty sensorów, połączenie z bazą danych. Zamiast kopiować ten sam kod do każdego modułu, tworzymy współdzielone systemy. W Vue takim systemem jest composable."
Pięć paneli stacji pokazuje czas misji. Jeśli każdy ma własną kopię kodu z setInterval, onMounted i onUnmounted, to poprawka błędu w liczeniu czasu oznacza edycję pięciu plików, a przeoczenie jednego - pięć różnych zegarów na jednej stacji.
Czym Jest Composable?
Composable to funkcja, która enkapsuluje i zwraca reaktywny stan oraz logikę. Pozwala współdzielić logikę między wieloma komponentami bez duplikowania kodu. Dokumentacja Vue opisuje go jako funkcję korzystającą z Composition API, czyli z ref, computed albo hooków cyklu życia.
Konwencja nazewnictwa: composable zawsze zaczyna się od use - np. useTimer, useCounter, useMarsData. Najprostszy przykład to licznik złożony z kontenera, trzech funkcji i obiektu, który je zwraca:
// composables/useCounter.js
import { ref } from 'vue'
export function useCounter(initialValue = 0) {
const count = ref(initialValue)
function increment() {
count.value++
}
function decrement() {
count.value--
}
function reset() {
count.value = initialValue
}
// Zwracamy reaktywny stan i funkcje
return { count, increment, decrement, reset }
}To zwykła funkcja JavaScript eksportowana z pliku .js - bez szablonu i bez stylów. Zwraca zwykły obiekt z kontenerami i funkcjami, więc komponent może go rozpakować, a count pozostanie reaktywny. Parametr initialValue = 0 ma wartość domyślną, więc useCounter() bez argumentu zacznie od zera.
Używanie Composable w Komponencie
W komponencie importujesz funkcję i wywołujesz ją w <script setup>, a zwrócone wartości rozpakowujesz destrukturyzacją:
<template>
<div style="background: #0a0e27; color: #00ff88; padding: 1rem;">
<h3>Licznik modułów: {{ count }}</h3>
<button @click="increment">+1</button>
<button @click="decrement">-1</button>
<button @click="reset">Reset</button>
</div>
</template>
<script setup>
import { useCounter } from './composables/useCounter'
// Destrukturyzacja zwróconych wartości
const { count, increment, decrement, reset } = useCounter(10)
</script>Każdy komponent, który użyje useCounter(), dostaje własną, niezależną instancję stanu. Zmiana count w jednym komponencie nie wpływa na inny. Wywołuj composables synchronicznie, na najwyższym poziomie <script setup>, a nie na przykład w funkcji obsługi kliknięcia - tylko wtedy Vue powiąże je z komponentem.
Organizacja Plików
Composables przechowujemy w dedykowanym folderze, oddzielnie od komponentów, które z nich korzystają:
src/
├── composables/
│ ├── useTimer.js
│ ├── useCounter.js
│ ├── useFetch.js
│ └── useMarsData.js
├── components/
│ ├── StatusBar.vue
│ └── ModuleCard.vue
└── App.vueNajczęściej jest to src/composables/ - tak nazywa ten katalog również Nuxt. Czasem spotkasz src/hooks/, nazwę pożyczoną z Reacta. Vue niczego tu nie narzuca, ważne tylko, żeby cały projekt trzymał się jednej konwencji.
Praktyczny Composable: useTimer
Timer misji to typowy composable używany w wielu komponentach stacji, bo łączy stan, wartość wyliczaną i hooki cyklu życia:
// composables/useTimer.js
import { ref, computed, onMounted, onUnmounted } from 'vue'
export function useTimer() {
const seconds = ref(0)
let intervalId = null
const formatted = computed(() => {
const h = String(Math.floor(seconds.value / 3600)).padStart(2, '0')
const m = String(Math.floor((seconds.value % 3600) / 60)).padStart(2, '0')
const s = String(seconds.value % 60).padStart(2, '0')
return `${h}:${m}:${s}`
})
function start() {
intervalId = setInterval(() => {
seconds.value++
}, 1000)
}
function stop() {
if (intervalId) {
clearInterval(intervalId)
intervalId = null
}
}
// Automatyczne zarządzanie cyklem życia
onMounted(() => start())
onUnmounted(() => stop())
return { seconds, formatted, start, stop }
}Hooki wywołane w composable podpinają się pod komponent, który wywołał useTimer(), więc zegar startuje razem z nim i zatrzymuje się przy jego demontażu. Metoda padStart(2, '0') dopisuje zero z przodu, żeby 7 sekund wyglądało jak 07. Zwróć uwagę na import: computed trzeba sprowadzić z vue tak samo jak ref, inaczej kod przerwie się błędem. Komponent, który potrzebuje zegara, bierze z funkcji tylko to, czego potrzebuje:
<!-- Użycie w dowolnym komponencie -->
<template>
<p>Czas misji: {{ formatted }}</p>
</template>
<script setup>
import { useTimer } from './composables/useTimer'
const { formatted } = useTimer()
</script>Komponent nie wie nic o setInterval ani o sprzątaniu - dostaje gotowy, sformatowany czas.
Composable: useFetch
Pobieranie danych to kolejny typowy wzorzec: trzy kontenery opisują stan zapytania, a jedna funkcja je wykonuje:
// composables/useFetch.js
import { ref } from 'vue'
export function useFetch(url) {
const data = ref(null)
const error = ref(null)
const loading = ref(false)
async function fetchData() {
loading.value = true
error.value = null
try {
const response = await fetch(url)
data.value = await response.json()
} catch (err) {
error.value = err.message
} finally {
loading.value = false
}
}
return { data, error, loading, fetchData }
}Kontener loading ma wartość true przez cały czas zapytania, error przechowuje komunikat błędu, a blok finally wyłącza ładowanie niezależnie od wyniku. Samo wywołanie useFetch() niczego nie pobiera - robi to dopiero fetchData(). W komponencie wywołujemy ją w onMounted, a szablon wybiera jeden z trzech stanów dyrektywami v-if, v-else-if i v-else:
<template>
<div>
<p v-if="loading">Ładowanie danych stacji...</p>
<p v-else-if="error">Błąd: {{ error }}</p>
<ul v-else-if="data">
<li v-for="module in data" :key="module.id">{{ module.name }}</li>
</ul>
</div>
</template>
<script setup>
import { onMounted } from 'vue'
import { useFetch } from './composables/useFetch'
const { data, error, loading, fetchData } = useFetch('/api/modules')
onMounted(() => fetchData())
</script>Ten sam useFetch obsłuży listę modułów, pogodę na Marsie czy raport załogi - zmienia się tylko adres.
Dlaczego Composables?
| Bez composables | Z composables |
|---|---|
| Kopiujesz ten sam kod timera do 5 komponentów | Jeden useTimer(), importowany wszędzie |
| Zmiana logiki = edycja 5 plików | Zmiana w jednym pliku |
| Trudne testowanie (logika w komponentach) | Łatwiejsze testowanie (logika w osobnych funkcjach) |
| Komponenty pełne powtarzającego się kodu | Komponenty skupione na wyświetlaniu |
Composable korzystający tylko z ref i computed przetestujesz, wywołując go wprost w teście, a ten z hookami cyklu życia potrzebuje komponentu-gospodarza - wrócimy do tego w Laboratorium Naukowym.
Plan Budowy Stacji
W NOVA LAB aplikację z komponentów budujemy w stałej kolejności: planujemy strukturę komponentów, tworzymy komponenty bazowe, takie jak przycisk czy karta, wydzielamy logikę do composables, składamy komponenty w widoki, a na końcu dopinamy hooki cyklu życia i style. Ten porządek polecam Ci bo każdy krok opiera się na poprzednim. W edytorze poniżej komponent MarsStation korzysta z useMarsData i useTimer - otwórz ich pliki i odszukaj wzorce z tej lekcji.
Zapamiętaj: composable to wspólny system stacji - funkcja use..., która zwraca reaktywny stan i logikę, a każdy moduł podłącza się do niej niezależnie.
Kod do tej lekcji: App.vue
<script setup>
import { ref } from 'vue'
import MarsStation from './MarsStation.vue'
const stationName = ref('NOVA LAB Alpha')
</script>
<template>
<div class="composables-lab">
<div class="header">
<h1>Composables - NOVA LAB</h1>
<p class="subtitle">Wielokrotne uzycie logiki z composables</p>
</div>
<div class="info-panel">
<h3>Czym sa composables?</h3>
<p><strong>Composable</strong> to funkcja zaczynajaca sie od <strong>use</strong> (np. useMarsData)</p>
<p>Kapsulkuje reaktywny stan (ref) i logike, ktora mozna wspoldzielic miedzy komponentami</p>
<p>Struktura: export function useXxx() { const state = ref(...); return { state } }</p>
</div>
<MarsStation :station-name="stationName" />
</div>
</template>
<style scoped>
.composables-lab {
background: linear-gradient(135deg, #0a0e27 0%, #1a1e3f 100%);
min-height: 100vh;
padding: 2rem;
color: #ffffff;
font-family: 'Courier New', monospace;
}
.header {
text-align: center;
margin-bottom: 2rem;
padding-bottom: 1rem;
border-bottom: 2px solid #00ff88;
}
.header h1 {
font-size: 2rem;
color: #00ff88;
text-shadow: 0 0 20px rgba(0, 255, 136, 0.5);
margin: 0;
}
.subtitle {
color: #00b4d8;
font-size: 1.1rem;
margin-top: 0.5rem;
}
.info-panel {
background: rgba(0, 180, 216, 0.1);
border: 2px solid #00b4d8;
border-radius: 10px;
padding: 1.5rem;
margin-bottom: 2rem;
}
.info-panel h3 {
color: #00b4d8;
margin-top: 0;
}
.info-panel strong {
color: #00ff88;
}
</style>Hasła z dokumentacji w tej lekcji
Widzisz błąd w tej lekcji?
Sprawdź się
Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.
1. Co to jest composable w Vue 3?
2. Jak powinna nazywać się composable zgodnie z konwencją Vue?
To 2 z 8 pytań do tej lekcji. Pozostałe rozwiążesz w grze.
Zadania praktyczne w grze
- Edytor kodu
Utwórz composable useMarsWeather z reaktywnymi danymi i funkcją fetch.
- Klikanie w kolejności
Ułóż elementy struktury composable w kolejności:
- Układanie w pionie
Ułóż kroki użycia composable w komponencie:
- Edytor kodu
Importuj i użyj composable useMarsWeather w komponencie WeatherPanel.vue.
- Układanie w pionie
Ułóż etapy tworzenia i testowania composable od pliku do użycia:
- Klikanie w kolejności
Ułóż kroki od stworzenia do użycia composable:
- Edytor kodu
Stwórz MarsColony z zagnieżdżonymi komponentami HabitatModule, LabModule i StorageModule.
- Układanie w pionie
Ułóż proces od stworzenia do wyświetlenia komponentu:
- Układanie w pionie
Ułóż hooki w kolejności wywołania przy montowaniu komponentu:
- Edytor kodu
Stwórz zestaw komponentów: MarsButton i MarsCard z odpowiednimi stylami.
- Klikanie w kolejności
Ułóż składnię użycia v-bind() w sekcji style:
- Układanie w pionie
Ułóż kroki dodania lifecycle hooka do komponentu:
- Układanie w poziomie
Ułóż składnię użycia klasy CSS Module w template:
- Edytor kodu
Użyj composable useMarsData z onMounted do inicjalizacji danych w komponencie Dashboard.
- Układanie w pionie
Ułóż etapy budowania aplikacji z komponentów:
- Układanie w poziomie
Ułóż poprawny import ref i onMounted z Vue:
- Klikanie w kolejności
Ułóż composable z onMounted:
- Układanie w pionie
Ułóż metody stylowania od najszerszego do najwęższego zakresu:
- Układanie w poziomie
Ułóż poprawną składnię użycia onMounted:
Zadania po tej lekcji
- PytanieCzym jest composable?
- PytanieKonwencja nazw composables
- Zadanie z kodemPraktyka: Tworzenie composable
- Kliknij w kolejnościStruktura composable
- PytanieLokalizacja plików composables
- Ułóż w kolejnościUżycie composable w komponencie
- Zadanie z kodemPraktyka: Composable w komponencie
- PytanieStruktura projektu Vue
- PytanieNazwy plików komponentów
- Ułóż w kolejnościProces tworzenia composable
- PytanieMulti-word nazwy komponentów
- Kliknij w kolejnościImport composable i użycie
- Zadanie z kodemPraktyka: Zagnieżdżone komponenty
- Ułóż w kolejnościProces tworzenia i użycia komponentu
- PytanieFolder komponentów
- Ułóż w kolejnościOpis lifecycle hooks
- Zadanie z kodemPraktyka: Biblioteka komponentów
- Kliknij w kolejnościUżycie v-bind w CSS
- Ułóż w kolejnościProces obsługi lifecycle
- PytanieReaktywne style z v-bind
- Ułóż w kolejnościDeklaracja CSS Module w template
- Zadanie z kodemPraktyka: Composable z lifecycle
- Ułóż w kolejnościPełny proces budowania aplikacji komponentowej
- Ułóż w kolejnościElementy importu z vue
- Kliknij w kolejnościDeklaracja composable z onMounted
- Ułóż w kolejnościPoziomy izolacji stylów
- Ułóż w kolejnościSkładnia onMounted