Kurs Vue.js · Moduł 6: Komponenty
Lifecycle Hooks - Cykl Życia Komponentu
W tej lekcji6
Dr. Nova wyjaśnia: "Każdy moduł stacji NOVA LAB przechodzi przez fazy: instalację, uruchomienie, aktualizacje firmware'u i ostatecznie demontaż. Komponenty Vue mają identyczny cykl życia - i możesz wykonywać kod w każdej z tych faz!"
Panel modułu ma pobrać dane z serwera zaraz po pojawieniu się na ekranie, a po zamknięciu wyłączyć licznik czasu pracy. Kod w <script setup> wykonuje się jednak tylko raz, w chwili tworzenia komponentu, zanim na stronie powstanie jakikolwiek jego element. Potrzebujesz sposobu, żeby powiedzieć Vue: to uruchom, gdy panel już stoi, a to - gdy znika.
Fazy Cyklu Życia Komponentu
Komponent Vue przechodzi przez kilka kluczowych faz:
- Tworzenie (Creation) - komponent jest inicjalizowany, reaktywny stan jest konfigurowany
- Montowanie (Mounting) - komponent jest wstawiany do DOM (staje się widoczny na stronie)
- Aktualizacja (Updating) - reaktywne dane się zmieniają, DOM jest aktualizowany
- Odmontowanie (Unmounting) - komponent jest usuwany z DOM
W każdej fazie możesz uruchomić kod za pomocą lifecycle hooks - specjalnych funkcji wywoływanych automatycznie przez Vue.
Kod zapisany wprost w <script setup> to faza tworzenia: kompilator zamienia ten blok w funkcję setup(), którą Vue wywołuje raz, zanim zacznie montować komponent. Tam też rejestrujesz hooki - wywołujesz funkcję zaimportowaną z pakietu vue i przekazujesz jej własną funkcję, którą Vue uruchomi we właściwym momencie.
onBeforeMount i onMounted
onMounted to najczęściej używany hook. Uruchamia się po tym, jak komponent został wstawiony do DOM. Porównaj go z onBeforeMount w module statusu:
<template>
<div class="module-status">
<p>Status: {{ status }}</p>
<p>Dane: {{ data }}</p>
</div>
</template>
<script setup>
import { ref, onBeforeMount, onMounted } from 'vue'
const status = ref('Inicjalizacja...')
const data = ref(null)
// Przed zamontowaniem - DOM jeszcze nie istnieje
onBeforeMount(() => {
console.log('Komponent zaraz się zamontuje')
status.value = 'Montowanie...'
})
// Po zamontowaniu - DOM jest gotowy!
onMounted(() => {
console.log('Komponent zamontowany w DOM')
status.value = 'Aktywny'
// Typowe zastosowanie: pobieranie danych z API
fetchModuleData()
})
async function fetchModuleData() {
const response = await fetch('/api/modules')
data.value = await response.json()
}
</script>Kolejność jest zawsze ta sama: najpierw kod setup, potem onBeforeMount, gdy elementy komponentu jeszcze nie powstały, a na końcu onMounted, gdy komponent stoi już w DOM. Jeśli komponent ma dzieci, jego onMounted wywoła się dopiero po zamontowaniu wszystkich dzieci. Funkcja fetchModuleData jest zadeklarowana niżej, ale deklaracje funkcji są w JavaScripcie dostępne w całym bloku, więc wywołanie działa.
Kiedy używać onMounted:
- Pobieranie danych z API (fetch data)
- Dostęp do elementów DOM (
document.querySelector, referencje) - Inicjalizacja bibliotek zewnętrznych (np. wykresy, mapy)
- Uruchamianie timerów i interwałów
Do elementów DOM sięga się w Vue zwykle przez template refs, które poznasz w Pracowni Hologramów - document.querySelector też działa, ale omija mechanizmy frameworka.
onBeforeUnmount i onUnmounted
Te hooki uruchamiają się, gdy komponent jest usuwany z DOM. Służą do czyszczenia zasobów, na przykład timera uruchomionego przy montowaniu:
<script setup>
import { ref, onMounted, onBeforeUnmount, onUnmounted } from 'vue'
const timer = ref(null)
const seconds = ref(0)
onMounted(() => {
// Uruchamiamy timer po zamontowaniu
timer.value = setInterval(() => {
seconds.value++
}, 1000)
console.log('Timer uruchomiony')
})
onBeforeUnmount(() => {
// Przed odmontowaniem - komponent jeszcze jest w DOM
console.log('Komponent zaraz zostanie usunięty')
})
onUnmounted(() => {
// Czyścimy timer, żeby nie działał po usunięciu komponentu!
if (timer.value) {
clearInterval(timer.value)
console.log('Timer wyczyszczony')
}
})
</script>onBeforeUnmount działa, gdy komponent jest jeszcze na stronie, a onUnmounted - gdy jego elementów w DOM już nie ma. To drugie miejsce jest typowe dla sprzątania, bo komponent na pewno skończył pracę. Identyfikator timera trzymamy tu w ref(), choć reaktywność nie jest mu potrzebna - nie wyświetlamy go na ekranie.
Dlaczego czyszczenie jest ważne? Jeśli nie wyczyścisz setInterval, timer będzie działał nawet po usunięciu komponentu z DOM, powodując wycieki pamięci (memory leaks). Każde ponowne otwarcie panelu dokładałoby kolejny licznik, który zmienia dane, których nikt już nie ogląda.
onBeforeUpdate i onUpdated
Te hooki reagują na zmiany reaktywnych danych i aktualizację DOM, która po nich następuje:
<script setup>
import { ref, onBeforeUpdate, onUpdated } from 'vue'
const count = ref(0)
onBeforeUpdate(() => {
// Przed aktualizacją DOM
console.log('DOM zaraz się zaktualizuje')
})
onUpdated(() => {
// Po aktualizacji DOM
console.log('DOM zaktualizowany, nowa wartość:', count.value)
})
</script>onBeforeUpdate widzi jeszcze stary DOM, a onUpdated już nowy. Nie zmieniaj w onUpdated stanu komponentu, bo każda zmiana wywoła kolejne przerysowanie i grozi nieskończoną pętlą. Te hooki są rzadziej używane - przydają się gdy musisz zareagować na zmiany w DOM (np. scroll position, animacje).
Praktyczny Przykład: Moduł z Danymi i Timerem
Złóżmy najważniejsze hooki w module generatora tlenu. Szablon wyświetla nazwę, czas pracy, status i dziennik zdarzeń, który dyrektywa v-for zamienia w listę:
<template>
<div class="station-module" style="background: #0a0e27; color: #00ff88; padding: 1rem;">
<h3>Moduł: {{ moduleName }}</h3>
<p>Czas pracy: {{ uptime }}s</p>
<p>Status: {{ status }}</p>
<ul>
<li v-for="log in logs" :key="log">{{ log }}</li>
</ul>
</div>
</template>Całą pracę wykonuje skrypt: po zamontowaniu zapisuje wpisy w dzienniku i uruchamia licznik, a po odmontowaniu go zatrzymuje:
<script setup>
import { ref, onMounted, onUnmounted } from 'vue'
const moduleName = ref('Oxygen Generator')
const uptime = ref(0)
const status = ref('Uruchamianie...')
const logs = ref([])
let intervalId = null
onMounted(() => {
logs.value.push('System zamontowany')
status.value = 'Aktywny'
// Timer aktualizujący uptime co sekundę
intervalId = setInterval(() => {
uptime.value++
}, 1000)
logs.value.push('Timer uruchomiony')
})
onUnmounted(() => {
// Czyszczenie przy odmontowaniu
if (intervalId) {
clearInterval(intervalId)
}
console.log('Moduł wyłączony, zasoby zwolnione')
})
</script>Tym razem intervalId to zwykłe let. Wszystko, co widać na ekranie, siedzi w kontenerach ref(), a to, co tylko sprząta po module, w zwykłych zmiennych. Polecam Ci ten podział - reaktywność zakładaj tylko tam, gdzie coś ma się odświeżać.
Kolejność Hooków - Podsumowanie
Na koniec cały cykl w jednym miejscu, w kolejności, w jakiej Vue wywołuje poszczególne hooki:
Tworzenie: setup() → onBeforeMount → onMounted
Aktualizacja: onBeforeUpdate → onUpdated
Odmontowanie: onBeforeUnmount → onUnmountedAktualizacja może się powtórzyć wiele razy albo wcale, a montowanie i odmontowanie zdarzają się raz na życie komponentu. Dodanie hooka zawsze wygląda tak samo: import z vue, wywołanie z funkcją, a kod w jej środku wykona się we właściwej fazie.
Zapamiętaj dwa najważniejsze:
onMounted- pobieranie danych, inicjalizacja (start)onUnmounted- czyszczenie timerów, listenerów (cleanup)
W edytorze poniżej przycisk montuje i odmontowuje komponent z licznikiem. Klikaj go i obserwuj w konsoli przeglądarki kolejność hooków.
Moduł stacji żyje tak jak komponent: co uruchomisz przy zapłonie w onMounted, to wyłącz przy demontażu w onUnmounted.
Kod do tej lekcji: App.vue
<script setup>
import { ref } from 'vue'
import LifecycleDemo from './LifecycleDemo.vue'
const showTimer = ref(true)
</script>
<template>
<div class="lifecycle-lab">
<div class="header">
<h1>Lifecycle Hooks - NOVA LAB</h1>
<p class="subtitle">Cykl zycia komponentu Vue</p>
</div>
<div class="info-panel">
<h3>Lifecycle Hooks</h3>
<p><strong>onBeforeMount</strong> - tuz przed zamontowaniem komponentu</p>
<p><strong>onMounted</strong> - komponent zamontowany, DOM dostepny</p>
<p><strong>onBeforeUnmount</strong> - tuz przed odmontowaniem</p>
<p><strong>onUnmounted</strong> - komponent odmontowany, sprzatanie zasobow</p>
</div>
<div class="toggle-section">
<button class="toggle-btn" @click="showTimer = !showTimer">
{{ showTimer ? 'Odmontuj komponent' : 'Zamontuj komponent' }}
</button>
<p class="hint">Kliknij przycisk i obserwuj logi w konsoli (F12)</p>
</div>
<LifecycleDemo v-if="showTimer" />
<div v-if="!showTimer" class="unmounted-msg">
<p>Komponent zostal odmontowany.</p>
<p>Sprawdz konsole - zobaczysz logi onBeforeUnmount i onUnmounted.</p>
<p>Timer zostal wyczyszczony dzieki cleanup w onUnmounted!</p>
</div>
</div>
</template>
<style scoped>
.lifecycle-lab {
background: linear-gradient(135deg, #0a0e27 0%, #1a1e3f 100%);
min-height: 100vh;
padding: 2rem;
color: #ffffff;
font-family: 'Courier New', monospace;
}
.header {
text-align: center;
margin-bottom: 2rem;
padding-bottom: 1rem;
border-bottom: 2px solid #00ff88;
}
.header h1 {
font-size: 2rem;
color: #00ff88;
text-shadow: 0 0 20px rgba(0, 255, 136, 0.5);
margin: 0;
}
.subtitle {
color: #00b4d8;
font-size: 1.1rem;
margin-top: 0.5rem;
}
.info-panel {
background: rgba(0, 180, 216, 0.1);
border: 2px solid #00b4d8;
border-radius: 10px;
padding: 1.5rem;
margin-bottom: 2rem;
}
.info-panel h3 {
color: #00b4d8;
margin-top: 0;
}
.info-panel strong {
color: #00ff88;
}
.toggle-section {
text-align: center;
margin-bottom: 2rem;
}
.toggle-btn {
padding: 0.75rem 2rem;
border: 2px solid #ff0055;
background: rgba(255, 0, 85, 0.2);
color: #ff0055;
border-radius: 8px;
font-weight: bold;
cursor: pointer;
font-family: 'Courier New', monospace;
font-size: 1rem;
transition: all 0.3s ease;
}
.toggle-btn:hover {
background: rgba(255, 0, 85, 0.4);
transform: scale(1.05);
}
.hint {
color: #00b4d8;
font-size: 0.85rem;
margin-top: 0.5rem;
}
.unmounted-msg {
background: rgba(255, 0, 85, 0.1);
border: 2px solid #ff0055;
border-radius: 10px;
padding: 2rem;
text-align: center;
}
.unmounted-msg p {
color: #ff0055;
margin: 0.5rem 0;
}
</style>Hasła z dokumentacji w tej lekcji
Widzisz błąd w tej lekcji?
Sprawdź się
Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.
1. Co to są lifecycle hooks w Vue?
2. Kiedy wywoływany jest onMounted?
To 2 z 3 pytań do tej lekcji. Pozostałe rozwiążesz w grze.
Zadania praktyczne w grze
- Edytor kodu
Użyj onMounted do załadowania danych po zamontowaniu komponentu.
- Układanie w pionie
Ułóż lifecycle hooks w kolejności ich wywołania:
- Układanie w pionie
Ułóż fazy życia komponentu Vue w kolejności: