Kurs Vue.js · Moduł 6: Komponenty

Lifecycle Hooks - Cykl Życia Komponentu

6 min czytania ·
W tej lekcji6

Dr. Nova wyjaśnia: "Każdy moduł stacji NOVA LAB przechodzi przez fazy: instalację, uruchomienie, aktualizacje firmware'u i ostatecznie demontaż. Komponenty Vue mają identyczny cykl życia - i możesz wykonywać kod w każdej z tych faz!"

Panel modułu ma pobrać dane z serwera zaraz po pojawieniu się na ekranie, a po zamknięciu wyłączyć licznik czasu pracy. Kod w <script setup> wykonuje się jednak tylko raz, w chwili tworzenia komponentu, zanim na stronie powstanie jakikolwiek jego element. Potrzebujesz sposobu, żeby powiedzieć Vue: to uruchom, gdy panel już stoi, a to - gdy znika.

Fazy Cyklu Życia Komponentu

Komponent Vue przechodzi przez kilka kluczowych faz:

  1. Tworzenie (Creation) - komponent jest inicjalizowany, reaktywny stan jest konfigurowany
  2. Montowanie (Mounting) - komponent jest wstawiany do DOM (staje się widoczny na stronie)
  3. Aktualizacja (Updating) - reaktywne dane się zmieniają, DOM jest aktualizowany
  4. Odmontowanie (Unmounting) - komponent jest usuwany z DOM

W każdej fazie możesz uruchomić kod za pomocą lifecycle hooks - specjalnych funkcji wywoływanych automatycznie przez Vue.

Kod zapisany wprost w <script setup> to faza tworzenia: kompilator zamienia ten blok w funkcję setup(), którą Vue wywołuje raz, zanim zacznie montować komponent. Tam też rejestrujesz hooki - wywołujesz funkcję zaimportowaną z pakietu vue i przekazujesz jej własną funkcję, którą Vue uruchomi we właściwym momencie.

onBeforeMount i onMounted

onMounted to najczęściej używany hook. Uruchamia się po tym, jak komponent został wstawiony do DOM. Porównaj go z onBeforeMount w module statusu:

<template>
  <div class="module-status">
    <p>Status: {{ status }}</p>
    <p>Dane: {{ data }}</p>
  </div>
</template>

<script setup>
import { ref, onBeforeMount, onMounted } from 'vue'

const status = ref('Inicjalizacja...')
const data = ref(null)

// Przed zamontowaniem - DOM jeszcze nie istnieje
onBeforeMount(() => {
  console.log('Komponent zaraz się zamontuje')
  status.value = 'Montowanie...'
})

// Po zamontowaniu - DOM jest gotowy!
onMounted(() => {
  console.log('Komponent zamontowany w DOM')
  status.value = 'Aktywny'

  // Typowe zastosowanie: pobieranie danych z API
  fetchModuleData()
})

async function fetchModuleData() {
  const response = await fetch('/api/modules')
  data.value = await response.json()
}
</script>

Kolejność jest zawsze ta sama: najpierw kod setup, potem onBeforeMount, gdy elementy komponentu jeszcze nie powstały, a na końcu onMounted, gdy komponent stoi już w DOM. Jeśli komponent ma dzieci, jego onMounted wywoła się dopiero po zamontowaniu wszystkich dzieci. Funkcja fetchModuleData jest zadeklarowana niżej, ale deklaracje funkcji są w JavaScripcie dostępne w całym bloku, więc wywołanie działa.

Kiedy używać onMounted:

  • Pobieranie danych z API (fetch data)
  • Dostęp do elementów DOM (document.querySelector, referencje)
  • Inicjalizacja bibliotek zewnętrznych (np. wykresy, mapy)
  • Uruchamianie timerów i interwałów

Do elementów DOM sięga się w Vue zwykle przez template refs, które poznasz w Pracowni Hologramów - document.querySelector też działa, ale omija mechanizmy frameworka.

onBeforeUnmount i onUnmounted

Te hooki uruchamiają się, gdy komponent jest usuwany z DOM. Służą do czyszczenia zasobów, na przykład timera uruchomionego przy montowaniu:

<script setup>
import { ref, onMounted, onBeforeUnmount, onUnmounted } from 'vue'

const timer = ref(null)
const seconds = ref(0)

onMounted(() => {
  // Uruchamiamy timer po zamontowaniu
  timer.value = setInterval(() => {
    seconds.value++
  }, 1000)
  console.log('Timer uruchomiony')
})

onBeforeUnmount(() => {
  // Przed odmontowaniem - komponent jeszcze jest w DOM
  console.log('Komponent zaraz zostanie usunięty')
})

onUnmounted(() => {
  // Czyścimy timer, żeby nie działał po usunięciu komponentu!
  if (timer.value) {
    clearInterval(timer.value)
    console.log('Timer wyczyszczony')
  }
})
</script>

onBeforeUnmount działa, gdy komponent jest jeszcze na stronie, a onUnmounted - gdy jego elementów w DOM już nie ma. To drugie miejsce jest typowe dla sprzątania, bo komponent na pewno skończył pracę. Identyfikator timera trzymamy tu w ref(), choć reaktywność nie jest mu potrzebna - nie wyświetlamy go na ekranie.

Dlaczego czyszczenie jest ważne? Jeśli nie wyczyścisz setInterval, timer będzie działał nawet po usunięciu komponentu z DOM, powodując wycieki pamięci (memory leaks). Każde ponowne otwarcie panelu dokładałoby kolejny licznik, który zmienia dane, których nikt już nie ogląda.

onBeforeUpdate i onUpdated

Te hooki reagują na zmiany reaktywnych danych i aktualizację DOM, która po nich następuje:

<script setup>
import { ref, onBeforeUpdate, onUpdated } from 'vue'

const count = ref(0)

onBeforeUpdate(() => {
  // Przed aktualizacją DOM
  console.log('DOM zaraz się zaktualizuje')
})

onUpdated(() => {
  // Po aktualizacji DOM
  console.log('DOM zaktualizowany, nowa wartość:', count.value)
})
</script>

onBeforeUpdate widzi jeszcze stary DOM, a onUpdated już nowy. Nie zmieniaj w onUpdated stanu komponentu, bo każda zmiana wywoła kolejne przerysowanie i grozi nieskończoną pętlą. Te hooki są rzadziej używane - przydają się gdy musisz zareagować na zmiany w DOM (np. scroll position, animacje).

Praktyczny Przykład: Moduł z Danymi i Timerem

Złóżmy najważniejsze hooki w module generatora tlenu. Szablon wyświetla nazwę, czas pracy, status i dziennik zdarzeń, który dyrektywa v-for zamienia w listę:

<template>
  <div class="station-module" style="background: #0a0e27; color: #00ff88; padding: 1rem;">
    <h3>Moduł: {{ moduleName }}</h3>
    <p>Czas pracy: {{ uptime }}s</p>
    <p>Status: {{ status }}</p>
    <ul>
      <li v-for="log in logs" :key="log">{{ log }}</li>
    </ul>
  </div>
</template>

Całą pracę wykonuje skrypt: po zamontowaniu zapisuje wpisy w dzienniku i uruchamia licznik, a po odmontowaniu go zatrzymuje:

<script setup>
import { ref, onMounted, onUnmounted } from 'vue'

const moduleName = ref('Oxygen Generator')
const uptime = ref(0)
const status = ref('Uruchamianie...')
const logs = ref([])
let intervalId = null

onMounted(() => {
  logs.value.push('System zamontowany')
  status.value = 'Aktywny'

  // Timer aktualizujący uptime co sekundę
  intervalId = setInterval(() => {
    uptime.value++
  }, 1000)

  logs.value.push('Timer uruchomiony')
})

onUnmounted(() => {
  // Czyszczenie przy odmontowaniu
  if (intervalId) {
    clearInterval(intervalId)
  }
  console.log('Moduł wyłączony, zasoby zwolnione')
})
</script>

Tym razem intervalId to zwykłe let. Wszystko, co widać na ekranie, siedzi w kontenerach ref(), a to, co tylko sprząta po module, w zwykłych zmiennych. Polecam Ci ten podział - reaktywność zakładaj tylko tam, gdzie coś ma się odświeżać.

Kolejność Hooków - Podsumowanie

Na koniec cały cykl w jednym miejscu, w kolejności, w jakiej Vue wywołuje poszczególne hooki:

Tworzenie:      setup() → onBeforeMount → onMounted
Aktualizacja:   onBeforeUpdate → onUpdated
Odmontowanie:   onBeforeUnmount → onUnmounted

Aktualizacja może się powtórzyć wiele razy albo wcale, a montowanie i odmontowanie zdarzają się raz na życie komponentu. Dodanie hooka zawsze wygląda tak samo: import z vue, wywołanie z funkcją, a kod w jej środku wykona się we właściwej fazie.

Zapamiętaj dwa najważniejsze:

  • onMounted - pobieranie danych, inicjalizacja (start)
  • onUnmounted - czyszczenie timerów, listenerów (cleanup)

W edytorze poniżej przycisk montuje i odmontowuje komponent z licznikiem. Klikaj go i obserwuj w konsoli przeglądarki kolejność hooków.

Moduł stacji żyje tak jak komponent: co uruchomisz przy zapłonie w onMounted, to wyłącz przy demontażu w onUnmounted.

Kod do tej lekcji: App.vue
<script setup>
import { ref } from 'vue'
import LifecycleDemo from './LifecycleDemo.vue'

const showTimer = ref(true)
</script>

<template>
  <div class="lifecycle-lab">
    <div class="header">
      <h1>Lifecycle Hooks - NOVA LAB</h1>
      <p class="subtitle">Cykl zycia komponentu Vue</p>
    </div>

    <div class="info-panel">
      <h3>Lifecycle Hooks</h3>
      <p><strong>onBeforeMount</strong> - tuz przed zamontowaniem komponentu</p>
      <p><strong>onMounted</strong> - komponent zamontowany, DOM dostepny</p>
      <p><strong>onBeforeUnmount</strong> - tuz przed odmontowaniem</p>
      <p><strong>onUnmounted</strong> - komponent odmontowany, sprzatanie zasobow</p>
    </div>

    <div class="toggle-section">
      <button class="toggle-btn" @click="showTimer = !showTimer">
        {{ showTimer ? 'Odmontuj komponent' : 'Zamontuj komponent' }}
      </button>
      <p class="hint">Kliknij przycisk i obserwuj logi w konsoli (F12)</p>
    </div>

    <LifecycleDemo v-if="showTimer" />

    <div v-if="!showTimer" class="unmounted-msg">
      <p>Komponent zostal odmontowany.</p>
      <p>Sprawdz konsole - zobaczysz logi onBeforeUnmount i onUnmounted.</p>
      <p>Timer zostal wyczyszczony dzieki cleanup w onUnmounted!</p>
    </div>
  </div>
</template>

<style scoped>
.lifecycle-lab {
  background: linear-gradient(135deg, #0a0e27 0%, #1a1e3f 100%);
  min-height: 100vh;
  padding: 2rem;
  color: #ffffff;
  font-family: 'Courier New', monospace;
}

.header {
  text-align: center;
  margin-bottom: 2rem;
  padding-bottom: 1rem;
  border-bottom: 2px solid #00ff88;
}

.header h1 {
  font-size: 2rem;
  color: #00ff88;
  text-shadow: 0 0 20px rgba(0, 255, 136, 0.5);
  margin: 0;
}

.subtitle {
  color: #00b4d8;
  font-size: 1.1rem;
  margin-top: 0.5rem;
}

.info-panel {
  background: rgba(0, 180, 216, 0.1);
  border: 2px solid #00b4d8;
  border-radius: 10px;
  padding: 1.5rem;
  margin-bottom: 2rem;
}

.info-panel h3 {
  color: #00b4d8;
  margin-top: 0;
}

.info-panel strong {
  color: #00ff88;
}

.toggle-section {
  text-align: center;
  margin-bottom: 2rem;
}

.toggle-btn {
  padding: 0.75rem 2rem;
  border: 2px solid #ff0055;
  background: rgba(255, 0, 85, 0.2);
  color: #ff0055;
  border-radius: 8px;
  font-weight: bold;
  cursor: pointer;
  font-family: 'Courier New', monospace;
  font-size: 1rem;
  transition: all 0.3s ease;
}

.toggle-btn:hover {
  background: rgba(255, 0, 85, 0.4);
  transform: scale(1.05);
}

.hint {
  color: #00b4d8;
  font-size: 0.85rem;
  margin-top: 0.5rem;
}

.unmounted-msg {
  background: rgba(255, 0, 85, 0.1);
  border: 2px solid #ff0055;
  border-radius: 10px;
  padding: 2rem;
  text-align: center;
}

.unmounted-msg p {
  color: #ff0055;
  margin: 0.5rem 0;
}
</style>

Hasła z dokumentacji w tej lekcji

Widzisz błąd w tej lekcji?

Sprawdź się

Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.

  1. 1. Co to są lifecycle hooks w Vue?

  2. 2. Kiedy wywoływany jest onMounted?

To 2 z 3 pytań do tej lekcji. Pozostałe rozwiążesz w grze.

Zadania praktyczne w grze

  • Edytor kodu

    Użyj onMounted do załadowania danych po zamontowaniu komponentu.

  • Układanie w pionie

    Ułóż lifecycle hooks w kolejności ich wywołania:

  • Układanie w pionie

    Ułóż fazy życia komponentu Vue w kolejności:

  1. PytanieCzym są lifecycle hooks?
  2. PytanieHook onMounted
  3. Zadanie z kodemPraktyka: onMounted
  4. Ułóż w kolejnościKolejność lifecycle hooks
  5. PytanieHook onUnmounted
  6. Ułóż w kolejnościFazy życia komponentu

Przydatne artykuły