Kurs Vue.js · Moduł 4: Computed i watch
Computed Properties - Automatyczne Obliczenia
W tej lekcji5
Witaj w Centrum Obliczeniowym NOVA LAB! Dyżurny nawigator ma na panelu dwie liczby: prędkość statku i czas lotu. Trzecią, przebyty dystans, przelicza ręcznie po każdej korekcie kursu. Wystarczy jedna zapomniana aktualizacja, a panel pokazuje dystans sprzed godziny i nikt tego nie zauważa. Dr. Nova ma na to prostą zasadę: wartość, którą da się wyliczyć z innych danych, powinna liczyć się sama. W Vue służą do tego właściwości obliczane, czyli computed properties.
Czego się nauczysz
- computed - wartości pochodne, które przeliczają się same i zapamiętują wynik.
- computed z getterem i setterem - pola dwukierunkowe, na przykład przelicznik jednostek energii.
- watch - reagowanie na zmiany: wpis do dziennika, zapytanie do serwera, alarm.
- watchEffect - watcher, który sam wykrywa, z jakich danych korzysta.
- zatrzymywanie watcherów i sprzątanie - zamykanie kanałów telemetrii, gdy przestają być potrzebne.
- praktyka i projekt - dashboard misji łączący wszystkie te narzędzia.
Czym są Computed Properties?
Funkcję computed importujesz z pakietu vue, tak samo jak ref. Przekazujesz jej getter, czyli funkcję strzałkową zwracającą wynik obliczenia. W zamian dostajesz obiekt podobny do ref: w skrypcie jego wynik odczytasz przez .value, a w szablonie po samej nazwie. Poniżej panel nawigacyjny z dwiema danymi wejściowymi w ref i jednym computed, który liczy dystans.
<template>
<div class="navigation-panel" style="background: #0a0e27; color: #00ff88;">
<p>Prędkość: {{ velocity }} km/s</p>
<p>Czas: {{ timeElapsed }} s</p>
<p>Dystans: {{ distanceTraveled }} km</p>
</div>
</template>
<script setup>
import { ref, computed } from 'vue'
const velocity = ref(25)
const timeElapsed = ref(3600)
// Computed - automatycznie przelicza dystans
const distanceTraveled = computed(() => {
return velocity.value * timeElapsed.value
})
</script>Getter mnoży velocity.value przez timeElapsed.value, a Vue zapamiętuje, które reaktywne wartości przy tym odczytał. To są zależności computed. Gdy zmienisz prędkość z 25 na 30, akapit z dystansem pokaże 108000 bez żadnej dodatkowej linijki kodu. Zwróć uwagę, co się nie zmieniło: velocity i timeElapsed pozostały zwykłymi ref, a computed niczego do nich nie zapisuje, tylko je czyta. Do samego computed też nie przypiszesz wartości - domyślnie jest tylko do odczytu, a próba zapisu kończy się ostrzeżeniem w konsoli. Schemat, który warto mieć w palcach, wygląda zawsze tak: const total = computed(() => a.value + b.value).
Computed vs Methods
Ten sam napis można uzyskać zwykłą funkcją wywołaną w szablonie. Obie drogi dają identyczny tekst na panelu, więc różnica leży gdzie indziej: w tym, kiedy kod się wykonuje. Poniżej wskaźnik paliwa zbudowany na oba sposoby, z console.log w każdym, żeby było widać każde uruchomienie.
<template>
<div class="fuel-display" style="background: #0a0e27; color: #00ff88;">
<!-- Computed - wywoływane bez () -->
<p>{{ fuelStatus }}</p>
<!-- Method - wywoływane z () -->
<p>{{ getFuelStatus() }}</p>
</div>
</template>
<script setup>
import { ref, computed } from 'vue'
const fuelLevel = ref(750)
const maxFuel = ref(1000)
// Computed - cachowane, przeliczane tylko gdy zależności się zmienią
const fuelStatus = computed(() => {
console.log('Computed wykonane')
const percentage = (fuelLevel.value / maxFuel.value) * 100
return `Paliwo: ${percentage.toFixed(1)}%`
})
// Method - wykonywana przy każdym renderze
function getFuelStatus() {
console.log('Method wykonane')
const percentage = (fuelLevel.value / maxFuel.value) * 100
return `Paliwo: ${percentage.toFixed(1)}%`
}
</script>W szablonie computed zapisujesz bez nawiasów, bo to wartość, a metodę z nawiasami, bo to wywołanie. Metoda wykonuje się przy każdym renderowaniu komponentu, także wtedy, gdy render wywołała zmiana zupełnie innego pola. Computed uruchamia getter tylko wtedy, gdy zmieni się fuelLevel albo maxFuel, a w pozostałych renderach oddaje zapamiętany wynik. Obalmy przy okazji trzy mity. Computed nie jest "zawsze szybszy" - cały zysk bierze się z zapamiętania wyniku. Computed nie przyjmuje argumentów - gdy potrzebujesz parametru, sięgnij po metodę. Computed nie działa też asynchronicznie: getter musi od razu zwrócić wartość, więc await i zapytania do serwera nie mają w nim miejsca.
Cachowanie Computed
Zapamiętany wynik to cache. Najbardziej opłaca się przy kosztownych obliczeniach, na przykład przy uśrednianiu setek odczytów z czujników. W przykładzie metoda tablicowa reduce przechodzi po odczytach i sumuje je w jedną liczbę, a sumę dzielimy potem przez liczbę odczytów.
<script setup>
import { ref, computed } from 'vue'
const sensorReadings = ref([25, 30, 28, 32, 29])
// Kosztowna operacja - ale cachowana!
const averageTemperature = computed(() => {
console.log('Obliczanie średniej temperatury...')
return sensorReadings.value.reduce((sum, reading) => {
// Symulacja kosztownej operacji
return sum + reading
}, 0) / sensorReadings.value.length
})
// Wiele odwołań - tylko jedno obliczenie
// {{ averageTemperature }}
// {{ averageTemperature }}
// {{ averageTemperature }}
</script>Trzy komentarze z {{ averageTemperature }} udają trzy miejsca w szablonie, które pokazują średnią. Mimo trzech odwołań komunikat o obliczaniu średniej pojawi się w konsoli raz. A co się stanie, gdy do sensorReadings dojdzie nowy odczyt? Vue nie przelicza średniej od razu. Najpierw oznacza computed jako nieaktualny - w kodzie źródłowym Vue ta flaga nazywa się "dirty". Getter uruchomi się dopiero przy najbliższym odczycie wartości, a nowy wynik trafi do cache i zostanie zwrócony. Jeśli nikt średniej nie odczyta, getter w ogóle się nie wykona. Pamiętaj też, że zależnością może być tylko dana reaktywna: computed oparty na Date.now() nigdy by się nie odświeżył.
Filtrowanie listy modułów
Typowe zadanie dla computed to lista przefiltrowana według tego, co operator wpisał w wyszukiwarkę. Metoda filter zostawia w tablicy tylko elementy spełniające warunek, toLowerCase zamienia tekst na małe litery, a includes sprawdza, czy nazwa zawiera szukany fragment.
import { ref, computed } from 'vue'
const searchQuery = ref('')
const modules = ref([
{ id: 1, name: 'Life Support System' },
{ id: 2, name: 'Oxygen Recycler' }
])
const filteredModules = computed(() => {
const query = searchQuery.value.toLowerCase()
return modules.value.filter((mod) => mod.name.toLowerCase().includes(query))
})Ten computed ma dwie zależności, searchQuery i modules, więc lista odświeży się zarówno po wpisaniu litery, jak i po dodaniu nowego modułu. Dzięki zamianie obu stron na małe litery wielkość liter przestaje mieć znaczenie. Oryginalna tablica się nie zmienia, bo filter zawsze zwraca nową, a puste pole wyszukiwania przepuszcza wszystkie moduły, ponieważ każda nazwa zawiera pusty fragment.
Polecam prostą zasadę: wszystko, co da się wyliczyć z innych danych, trzymaj w computed, a nie w osobnym ref aktualizowanym ręcznie. Jedno źródło prawdy to mniej miejsc, w których można zapomnieć o aktualizacji. W następnej lekcji nauczysz computed przyjmować zapis, a potem poznasz watch - narzędzie na chwile, gdy zamiast wartości potrzebujesz akcji.
Pamiętaj: computed to komputer nawigacyjny stacji - przelicza kurs tylko wtedy, gdy zmieni się któryś z parametrów, a między zmianami podaje zapamiętany wynik.
Kod do tej lekcji: App.vue
<script setup>
import { ref, computed } from 'vue'
// NOVA LAB Control Center - Mission Statistics
const missionDays = ref(127)
const crewMembers = ref(8)
const oxygenLevel = ref(87)
const powerOutput = ref(2400)
const waterReserves = ref(3200)
// Computed properties - automatically recalculated
const missionWeeks = computed(() => {
return Math.floor(missionDays.value / 7)
})
const oxygenPerPerson = computed(() => {
return (oxygenLevel.value / crewMembers.value).toFixed(1)
})
const powerPerPerson = computed(() => {
return Math.floor(powerOutput.value / crewMembers.value)
})
const systemStatus = computed(() => {
if (oxygenLevel.value > 80 && powerOutput.value > 2000) {
return 'OPTIMAL'
} else if (oxygenLevel.value > 60 && powerOutput.value > 1500) {
return 'CAUTION'
}
return 'CRITICAL'
})
const statusColor = computed(() => {
const colors = {
'OPTIMAL': '#00ff88',
'CAUTION': '#ffaa00',
'CRITICAL': '#ff0044'
}
return colors[systemStatus.value]
})
function adjustOxygen(delta) {
oxygenLevel.value = Math.max(0, Math.min(100, oxygenLevel.value + delta))
}
function adjustPower(delta) {
powerOutput.value = Math.max(0, powerOutput.value + delta)
}
</script>
<template>
<div class="control-center">
<div class="header">
<h1>NOVA LAB Control Center</h1>
<div class="mission-time">Sol {{ missionDays }} (Week {{ missionWeeks }})</div>
</div>
<div class="status-panel" :style="{ borderColor: statusColor }">
<h2>System Status: <span :style="{ color: statusColor }">{{ systemStatus }}</span></h2>
<div class="crew-info">Crew: {{ crewMembers }} members</div>
</div>
<div class="stats-grid">
<div class="stat-card">
<div class="stat-label">Oxygen Level</div>
<div class="stat-value">{{ oxygenLevel }}%</div>
<div class="stat-computed">{{ oxygenPerPerson }}% per person</div>
<div class="controls">
<button @click="adjustOxygen(-5)">-5%</button>
<button @click="adjustOxygen(5)">+5%</button>
</div>
</div>
<div class="stat-card">
<div class="stat-label">Power Output</div>
<div class="stat-value">{{ powerOutput }}W</div>
<div class="stat-computed">{{ powerPerPerson }}W per person</div>
<div class="controls">
<button @click="adjustPower(-100)">-100W</button>
<button @click="adjustPower(100)">+100W</button>
</div>
</div>
<div class="stat-card">
<div class="stat-label">Water Reserves</div>
<div class="stat-value">{{ waterReserves }}L</div>
<div class="stat-computed">{{ (waterReserves / crewMembers).toFixed(1) }}L per person</div>
</div>
</div>
<div class="info-box">
<strong>Computed Properties:</strong> Values automatically update when dependencies change!
</div>
</div>
</template>
<style>
* {
margin: 0;
padding: 0;
box-sizing: border-box;
}
body {
font-family: 'Courier New', monospace;
background: #0a0e27;
color: #00ff88;
padding: 20px;
}
.control-center {
max-width: 900px;
margin: 0 auto;
}
.header {
text-align: center;
margin-bottom: 30px;
padding: 20px;
background: linear-gradient(135deg, #1a1f4c 0%, #0a0e27 100%);
border: 2px solid #00ff88;
border-radius: 10px;
}
.header h1 {
font-size: 2rem;
margin-bottom: 10px;
text-shadow: 0 0 20px #00ff88;
}
.mission-time {
color: #00b4d8;
font-size: 1.2rem;
}
.status-panel {
padding: 20px;
margin-bottom: 30px;
background: rgba(0, 255, 136, 0.05);
border: 2px solid;
border-radius: 10px;
text-align: center;
transition: all 0.3s ease;
}
.status-panel h2 {
font-size: 1.5rem;
margin-bottom: 10px;
}
.crew-info {
color: #00b4d8;
font-size: 1.1rem;
}
.stats-grid {
display: grid;
grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(250px, 1fr));
gap: 20px;
margin-bottom: 30px;
}
.stat-card {
background: rgba(0, 180, 216, 0.05);
border: 2px solid #00b4d8;
border-radius: 10px;
padding: 20px;
text-align: center;
}
.stat-label {
color: #00b4d8;
font-size: 0.9rem;
margin-bottom: 10px;
text-transform: uppercase;
}
.stat-value {
font-size: 2.5rem;
font-weight: bold;
color: #00ff88;
margin-bottom: 10px;
text-shadow: 0 0 10px #00ff88;
}
.stat-computed {
color: #ffaa00;
font-size: 1rem;
margin-bottom: 15px;
font-style: italic;
}
.controls {
display: flex;
gap: 10px;
justify-content: center;
}
button {
background: linear-gradient(135deg, #00b4d8 0%, #0077aa 100%);
color: white;
border: none;
padding: 10px 20px;
border-radius: 5px;
cursor: pointer;
font-family: 'Courier New', monospace;
font-weight: bold;
transition: all 0.3s ease;
}
button:hover {
background: linear-gradient(135deg, #00ff88 0%, #00cc66 100%);
transform: translateY(-2px);
box-shadow: 0 5px 15px rgba(0, 255, 136, 0.3);
}
button:active {
transform: translateY(0);
}
.info-box {
background: rgba(0, 255, 136, 0.1);
border: 2px solid #00ff88;
border-radius: 10px;
padding: 15px;
text-align: center;
color: #00ff88;
}
</style>Hasła z dokumentacji w tej lekcji
Widzisz błąd w tej lekcji?
Sprawdź się
Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.
1. Czym jest computed property we Vue.js?
2. Jaka jest główna zaleta computed properties nad zwykłymi metodami?
To 2 z 3 pytań do tej lekcji. Pozostałe rozwiążesz w grze.
Zadania praktyczne w grze
- Edytor kodu
Uzupełnij kod - stwórz computed property obliczające dystans na podstawie prędkości i czasu.
- Klikanie w kolejności
Ułóż poprawną składnię tworzenia computed property:
- Edytor kodu
Uzupełnij computed property filtrujące listę modułów na podstawie wpisanego zapytania.
- Układanie w pionie
Ułóż etapy działania computed property od zmiany danych do wyniku: