Kurs Vue.js · Moduł 4: Computed i watch

Computed Properties - Automatyczne Obliczenia

6 min czytania ·
W tej lekcji5

Witaj w Centrum Obliczeniowym NOVA LAB! Dyżurny nawigator ma na panelu dwie liczby: prędkość statku i czas lotu. Trzecią, przebyty dystans, przelicza ręcznie po każdej korekcie kursu. Wystarczy jedna zapomniana aktualizacja, a panel pokazuje dystans sprzed godziny i nikt tego nie zauważa. Dr. Nova ma na to prostą zasadę: wartość, którą da się wyliczyć z innych danych, powinna liczyć się sama. W Vue służą do tego właściwości obliczane, czyli computed properties.

Czego się nauczysz

  • computed - wartości pochodne, które przeliczają się same i zapamiętują wynik.
  • computed z getterem i setterem - pola dwukierunkowe, na przykład przelicznik jednostek energii.
  • watch - reagowanie na zmiany: wpis do dziennika, zapytanie do serwera, alarm.
  • watchEffect - watcher, który sam wykrywa, z jakich danych korzysta.
  • zatrzymywanie watcherów i sprzątanie - zamykanie kanałów telemetrii, gdy przestają być potrzebne.
  • praktyka i projekt - dashboard misji łączący wszystkie te narzędzia.

Czym są Computed Properties?

Funkcję computed importujesz z pakietu vue, tak samo jak ref. Przekazujesz jej getter, czyli funkcję strzałkową zwracającą wynik obliczenia. W zamian dostajesz obiekt podobny do ref: w skrypcie jego wynik odczytasz przez .value, a w szablonie po samej nazwie. Poniżej panel nawigacyjny z dwiema danymi wejściowymi w ref i jednym computed, który liczy dystans.

<template>
  <div class="navigation-panel" style="background: #0a0e27; color: #00ff88;">
    <p>Prędkość: {{ velocity }} km/s</p>
    <p>Czas: {{ timeElapsed }} s</p>
    <p>Dystans: {{ distanceTraveled }} km</p>
  </div>
</template>

<script setup>
import { ref, computed } from 'vue'

const velocity = ref(25)
const timeElapsed = ref(3600)

// Computed - automatycznie przelicza dystans
const distanceTraveled = computed(() => {
  return velocity.value * timeElapsed.value
})
</script>

Getter mnoży velocity.value przez timeElapsed.value, a Vue zapamiętuje, które reaktywne wartości przy tym odczytał. To są zależności computed. Gdy zmienisz prędkość z 25 na 30, akapit z dystansem pokaże 108000 bez żadnej dodatkowej linijki kodu. Zwróć uwagę, co się nie zmieniło: velocity i timeElapsed pozostały zwykłymi ref, a computed niczego do nich nie zapisuje, tylko je czyta. Do samego computed też nie przypiszesz wartości - domyślnie jest tylko do odczytu, a próba zapisu kończy się ostrzeżeniem w konsoli. Schemat, który warto mieć w palcach, wygląda zawsze tak: const total = computed(() => a.value + b.value).

Computed vs Methods

Ten sam napis można uzyskać zwykłą funkcją wywołaną w szablonie. Obie drogi dają identyczny tekst na panelu, więc różnica leży gdzie indziej: w tym, kiedy kod się wykonuje. Poniżej wskaźnik paliwa zbudowany na oba sposoby, z console.log w każdym, żeby było widać każde uruchomienie.

<template>
  <div class="fuel-display" style="background: #0a0e27; color: #00ff88;">
    <!-- Computed - wywoływane bez () -->
    <p>{{ fuelStatus }}</p>

    <!-- Method - wywoływane z () -->
    <p>{{ getFuelStatus() }}</p>
  </div>
</template>

<script setup>
import { ref, computed } from 'vue'

const fuelLevel = ref(750)
const maxFuel = ref(1000)

// Computed - cachowane, przeliczane tylko gdy zależności się zmienią
const fuelStatus = computed(() => {
  console.log('Computed wykonane')
  const percentage = (fuelLevel.value / maxFuel.value) * 100
  return `Paliwo: ${percentage.toFixed(1)}%`
})

// Method - wykonywana przy każdym renderze
function getFuelStatus() {
  console.log('Method wykonane')
  const percentage = (fuelLevel.value / maxFuel.value) * 100
  return `Paliwo: ${percentage.toFixed(1)}%`
}
</script>

W szablonie computed zapisujesz bez nawiasów, bo to wartość, a metodę z nawiasami, bo to wywołanie. Metoda wykonuje się przy każdym renderowaniu komponentu, także wtedy, gdy render wywołała zmiana zupełnie innego pola. Computed uruchamia getter tylko wtedy, gdy zmieni się fuelLevel albo maxFuel, a w pozostałych renderach oddaje zapamiętany wynik. Obalmy przy okazji trzy mity. Computed nie jest "zawsze szybszy" - cały zysk bierze się z zapamiętania wyniku. Computed nie przyjmuje argumentów - gdy potrzebujesz parametru, sięgnij po metodę. Computed nie działa też asynchronicznie: getter musi od razu zwrócić wartość, więc await i zapytania do serwera nie mają w nim miejsca.

Cachowanie Computed

Zapamiętany wynik to cache. Najbardziej opłaca się przy kosztownych obliczeniach, na przykład przy uśrednianiu setek odczytów z czujników. W przykładzie metoda tablicowa reduce przechodzi po odczytach i sumuje je w jedną liczbę, a sumę dzielimy potem przez liczbę odczytów.

<script setup>
import { ref, computed } from 'vue'

const sensorReadings = ref([25, 30, 28, 32, 29])

// Kosztowna operacja - ale cachowana!
const averageTemperature = computed(() => {
  console.log('Obliczanie średniej temperatury...')
  return sensorReadings.value.reduce((sum, reading) => {
    // Symulacja kosztownej operacji
    return sum + reading
  }, 0) / sensorReadings.value.length
})

// Wiele odwołań - tylko jedno obliczenie
// {{ averageTemperature }}
// {{ averageTemperature }}
// {{ averageTemperature }}
</script>

Trzy komentarze z {{ averageTemperature }} udają trzy miejsca w szablonie, które pokazują średnią. Mimo trzech odwołań komunikat o obliczaniu średniej pojawi się w konsoli raz. A co się stanie, gdy do sensorReadings dojdzie nowy odczyt? Vue nie przelicza średniej od razu. Najpierw oznacza computed jako nieaktualny - w kodzie źródłowym Vue ta flaga nazywa się "dirty". Getter uruchomi się dopiero przy najbliższym odczycie wartości, a nowy wynik trafi do cache i zostanie zwrócony. Jeśli nikt średniej nie odczyta, getter w ogóle się nie wykona. Pamiętaj też, że zależnością może być tylko dana reaktywna: computed oparty na Date.now() nigdy by się nie odświeżył.

Filtrowanie listy modułów

Typowe zadanie dla computed to lista przefiltrowana według tego, co operator wpisał w wyszukiwarkę. Metoda filter zostawia w tablicy tylko elementy spełniające warunek, toLowerCase zamienia tekst na małe litery, a includes sprawdza, czy nazwa zawiera szukany fragment.

import { ref, computed } from 'vue'

const searchQuery = ref('')
const modules = ref([
  { id: 1, name: 'Life Support System' },
  { id: 2, name: 'Oxygen Recycler' }
])

const filteredModules = computed(() => {
  const query = searchQuery.value.toLowerCase()
  return modules.value.filter((mod) => mod.name.toLowerCase().includes(query))
})

Ten computed ma dwie zależności, searchQuery i modules, więc lista odświeży się zarówno po wpisaniu litery, jak i po dodaniu nowego modułu. Dzięki zamianie obu stron na małe litery wielkość liter przestaje mieć znaczenie. Oryginalna tablica się nie zmienia, bo filter zawsze zwraca nową, a puste pole wyszukiwania przepuszcza wszystkie moduły, ponieważ każda nazwa zawiera pusty fragment.

Polecam prostą zasadę: wszystko, co da się wyliczyć z innych danych, trzymaj w computed, a nie w osobnym ref aktualizowanym ręcznie. Jedno źródło prawdy to mniej miejsc, w których można zapomnieć o aktualizacji. W następnej lekcji nauczysz computed przyjmować zapis, a potem poznasz watch - narzędzie na chwile, gdy zamiast wartości potrzebujesz akcji.

Pamiętaj: computed to komputer nawigacyjny stacji - przelicza kurs tylko wtedy, gdy zmieni się któryś z parametrów, a między zmianami podaje zapamiętany wynik.

Kod do tej lekcji: App.vue
<script setup>
import { ref, computed } from 'vue'

// NOVA LAB Control Center - Mission Statistics
const missionDays = ref(127)
const crewMembers = ref(8)
const oxygenLevel = ref(87)
const powerOutput = ref(2400)
const waterReserves = ref(3200)

// Computed properties - automatically recalculated
const missionWeeks = computed(() => {
  return Math.floor(missionDays.value / 7)
})

const oxygenPerPerson = computed(() => {
  return (oxygenLevel.value / crewMembers.value).toFixed(1)
})

const powerPerPerson = computed(() => {
  return Math.floor(powerOutput.value / crewMembers.value)
})

const systemStatus = computed(() => {
  if (oxygenLevel.value > 80 && powerOutput.value > 2000) {
    return 'OPTIMAL'
  } else if (oxygenLevel.value > 60 && powerOutput.value > 1500) {
    return 'CAUTION'
  }
  return 'CRITICAL'
})

const statusColor = computed(() => {
  const colors = {
    'OPTIMAL': '#00ff88',
    'CAUTION': '#ffaa00',
    'CRITICAL': '#ff0044'
  }
  return colors[systemStatus.value]
})

function adjustOxygen(delta) {
  oxygenLevel.value = Math.max(0, Math.min(100, oxygenLevel.value + delta))
}

function adjustPower(delta) {
  powerOutput.value = Math.max(0, powerOutput.value + delta)
}
</script>

<template>
  <div class="control-center">
    <div class="header">
      <h1>NOVA LAB Control Center</h1>
      <div class="mission-time">Sol {{ missionDays }} (Week {{ missionWeeks }})</div>
    </div>

    <div class="status-panel" :style="{ borderColor: statusColor }">
      <h2>System Status: <span :style="{ color: statusColor }">{{ systemStatus }}</span></h2>
      <div class="crew-info">Crew: {{ crewMembers }} members</div>
    </div>

    <div class="stats-grid">
      <div class="stat-card">
        <div class="stat-label">Oxygen Level</div>
        <div class="stat-value">{{ oxygenLevel }}%</div>
        <div class="stat-computed">{{ oxygenPerPerson }}% per person</div>
        <div class="controls">
          <button @click="adjustOxygen(-5)">-5%</button>
          <button @click="adjustOxygen(5)">+5%</button>
        </div>
      </div>

      <div class="stat-card">
        <div class="stat-label">Power Output</div>
        <div class="stat-value">{{ powerOutput }}W</div>
        <div class="stat-computed">{{ powerPerPerson }}W per person</div>
        <div class="controls">
          <button @click="adjustPower(-100)">-100W</button>
          <button @click="adjustPower(100)">+100W</button>
        </div>
      </div>

      <div class="stat-card">
        <div class="stat-label">Water Reserves</div>
        <div class="stat-value">{{ waterReserves }}L</div>
        <div class="stat-computed">{{ (waterReserves / crewMembers).toFixed(1) }}L per person</div>
      </div>
    </div>

    <div class="info-box">
      <strong>Computed Properties:</strong> Values automatically update when dependencies change!
    </div>
  </div>
</template>

<style>
* {
  margin: 0;
  padding: 0;
  box-sizing: border-box;
}

body {
  font-family: 'Courier New', monospace;
  background: #0a0e27;
  color: #00ff88;
  padding: 20px;
}

.control-center {
  max-width: 900px;
  margin: 0 auto;
}

.header {
  text-align: center;
  margin-bottom: 30px;
  padding: 20px;
  background: linear-gradient(135deg, #1a1f4c 0%, #0a0e27 100%);
  border: 2px solid #00ff88;
  border-radius: 10px;
}

.header h1 {
  font-size: 2rem;
  margin-bottom: 10px;
  text-shadow: 0 0 20px #00ff88;
}

.mission-time {
  color: #00b4d8;
  font-size: 1.2rem;
}

.status-panel {
  padding: 20px;
  margin-bottom: 30px;
  background: rgba(0, 255, 136, 0.05);
  border: 2px solid;
  border-radius: 10px;
  text-align: center;
  transition: all 0.3s ease;
}

.status-panel h2 {
  font-size: 1.5rem;
  margin-bottom: 10px;
}

.crew-info {
  color: #00b4d8;
  font-size: 1.1rem;
}

.stats-grid {
  display: grid;
  grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(250px, 1fr));
  gap: 20px;
  margin-bottom: 30px;
}

.stat-card {
  background: rgba(0, 180, 216, 0.05);
  border: 2px solid #00b4d8;
  border-radius: 10px;
  padding: 20px;
  text-align: center;
}

.stat-label {
  color: #00b4d8;
  font-size: 0.9rem;
  margin-bottom: 10px;
  text-transform: uppercase;
}

.stat-value {
  font-size: 2.5rem;
  font-weight: bold;
  color: #00ff88;
  margin-bottom: 10px;
  text-shadow: 0 0 10px #00ff88;
}

.stat-computed {
  color: #ffaa00;
  font-size: 1rem;
  margin-bottom: 15px;
  font-style: italic;
}

.controls {
  display: flex;
  gap: 10px;
  justify-content: center;
}

button {
  background: linear-gradient(135deg, #00b4d8 0%, #0077aa 100%);
  color: white;
  border: none;
  padding: 10px 20px;
  border-radius: 5px;
  cursor: pointer;
  font-family: 'Courier New', monospace;
  font-weight: bold;
  transition: all 0.3s ease;
}

button:hover {
  background: linear-gradient(135deg, #00ff88 0%, #00cc66 100%);
  transform: translateY(-2px);
  box-shadow: 0 5px 15px rgba(0, 255, 136, 0.3);
}

button:active {
  transform: translateY(0);
}

.info-box {
  background: rgba(0, 255, 136, 0.1);
  border: 2px solid #00ff88;
  border-radius: 10px;
  padding: 15px;
  text-align: center;
  color: #00ff88;
}
</style>

Hasła z dokumentacji w tej lekcji

Widzisz błąd w tej lekcji?

Sprawdź się

Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.

  1. 1. Czym jest computed property we Vue.js?

  2. 2. Jaka jest główna zaleta computed properties nad zwykłymi metodami?

To 2 z 3 pytań do tej lekcji. Pozostałe rozwiążesz w grze.

Zadania praktyczne w grze

  • Edytor kodu

    Uzupełnij kod - stwórz computed property obliczające dystans na podstawie prędkości i czasu.

  • Klikanie w kolejności

    Ułóż poprawną składnię tworzenia computed property:

  • Edytor kodu

    Uzupełnij computed property filtrujące listę modułów na podstawie wpisanego zapytania.

  • Układanie w pionie

    Ułóż etapy działania computed property od zmiany danych do wyniku:

  1. PytanieCzym jest computed property?
  2. PytanieCachowanie computed
  3. Zadanie z kodemPraktyka: Pierwszy computed
  4. PytanieSkładnia computed
  5. Kliknij w kolejnościSkładnia computed property
  6. Zadanie z kodemPraktyka: Computed filtrowanie listy
  7. Ułóż w kolejnościEtapy obliczania computed property

Przydatne artykuły