Kurs HTML i CSS · Moduł 11: Narzędzia deweloperskie
Web Fonts - czcionki godne faraona
W tej lekcji8
Nagłówki Twojej strony mają wyglądać jak kamienne inskrypcje. Otwierasz ją jednak na komputerze znajomego i widzisz zwykły, systemowy krój, bo wybranej czcionki nie ma na jego dysku. Przeglądarka użyje tylko tych czcionek, które zna - chyba że dostarczysz je razem ze stroną. Hieroglify w Starożytnym Egipcie miały swój unikalny styl. Tak samo Twoja strona internetowa może użyć niestandardowych czcionek dzięki Web Fonts. Domyślne czcionki systemowe są ograniczone, ale dzięki Google Fonts i regule @font-face możesz używać tysięcy różnych krojów pisma.
Google Fonts - biblioteka czcionek
Google Fonts to darmowa biblioteka ponad 1500 czcionek. Aby użyć czcionki z Google Fonts:
Metoda 1: Link w HTML (najprostsza)
Wybierasz krój na fonts.google.com, a serwis podaje gotowe linki do wklejenia w <head> - najpierw połączenia wstępne, potem arkusz z czcionką:
<head>
<!-- Dodaj link do Google Fonts -->
<link rel="preconnect" href="https://fonts.googleapis.com">
<link rel="preconnect" href="https://fonts.gstatic.com" crossorigin>
<link href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Cinzel:wght@400;700&display=swap"
rel="stylesheet">
</head>Adres w trzecim linku mówi, czego chcesz: krój family=Cinzel, grubości 400 i 700 oraz display=swap. Sam link niczego jednak nie zmienia na stronie - czcionkę trzeba jeszcze wskazać w CSS:
/* Użyj czcionki w CSS */
h1 {
font-family: 'Cinzel', serif;
font-weight: 700;
}Nazwę kroju piszesz w cudzysłowie, a po przecinku podajesz rodzinę zapasową. Kolejność kroków jest więc zawsze taka: preconnect, link z czcionką i dopiero font-family w CSS.
Metoda 2: @import w CSS
Tę samą czcionkę możesz też wczytać prosto z pliku CSS regułą @import, która musi stać na samej górze arkusza:
/* Na początku pliku CSS */
@import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Cinzel:wght@400;700&display=swap');
body {
font-family: 'Cinzel', serif;
}To działa, ale wolniej: przeglądarka dowiaduje się o czcionce dopiero po pobraniu Twojego arkusza. Dlatego polecam metodę z <link>.
@font-face - własne czcionki
Jeśli masz własny plik czcionki, na przykład kupiony krój, zarejestruj go w arkuszu regułą @font-face:
@font-face {
font-family: 'EgyptianFont';
src: url('/fonts/egyptian.woff2') format('woff2'),
url('/fonts/egyptian.woff') format('woff');
font-weight: 400;
font-style: normal;
font-display: swap;
}
h1 {
font-family: 'EgyptianFont', serif;
}font-family nadaje czcionce nazwę do użycia w CSS, a src wymienia pliki od najlepszego formatu - przeglądarka weźmie pierwszy obsługiwany. Czcionka z własnego serwera nie przekazuje też adresów IP odwiedzających do Google, co w UE bywa ważne ze względu na RODO.
Formaty czcionek:
- WOFF2 - najlepsza kompresja, wspierany przez nowoczesne przeglądarki
- WOFF - szersze wsparcie, nieco większy rozmiar
- TTF/OTF - tradycyjne formaty, bez kompresji webowej
font-display: swap
Czcionka z sieci zawsze dociera z opóźnieniem. Właściwość font-display decyduje, co przeglądarka pokaże, zanim plik się załaduje:
@font-face {
font-family: 'MojaFont';
src: url('/fonts/font.woff2') format('woff2');
/* swap: pokaż tekst systemową czcionką, zamień po załadowaniu */
font-display: swap;
}- swap - od razu wyświetl tekst czcionką zapasową, podmień po załadowaniu
- block - ukryj tekst na krótko (zwykle do ok. 3 s), czekając na czcionkę
- fallback - bardzo krótki block (ok. 100 ms), potem ok. 3 s na podmianę, a jeśli czcionka nie zdąży, zostaje zapasowa
- optional - jeśli czcionka nie załaduje się błyskawicznie, zostań przy zapasowej
swap to najbezpieczniejszy wybór dla treści: tekst da się czytać od pierwszej chwili, a zamiana kroju to tylko krótkie mrugnięcie.
Preconnect i preload - przyspieszenie ładowania
Gdy wiesz, że czcionka na pewno będzie potrzebna, możesz uprzedzić przeglądarkę dwiema wskazówkami w <head>:
<head>
<!-- Preconnect - nawiąż połączenie z serwerem wcześniej -->
<link rel="preconnect" href="https://fonts.googleapis.com">
<link rel="preconnect" href="https://fonts.gstatic.com" crossorigin>
<!-- Preload - zacznij pobierać czcionkę jak najszybciej -->
<link rel="preload" as="font" type="font/woff2"
href="/fonts/egyptian.woff2" crossorigin>
</head>preconnect tylko otwiera połączenie z serwerem, a preload od razu pobiera konkretny plik. Przy czcionkach crossorigin jest potrzebny nawet dla plików z własnego serwera - bez niego przeglądarka pobierze plik dwa razy.
Stos czcionek (Font Stack)
Zawsze definiuj czcionki zapasowe na wypadek, gdyby główna czcionka nie załadowała się. Przeglądarka sprawdza listę od lewej i bierze pierwszą dostępną:
body {
/* Kolejność: preferowana -> zapasowa -> generyczna */
font-family: 'Cinzel', 'Georgia', 'Times New Roman', serif;
}Ogólna zasada: zawsze kończ stos czcionek rodziną generyczną. Klasyczna piątka to serif, sans-serif, monospace, cursive i fantasy, a nowsze specyfikacje dodały m.in. system-ui. Dzięki temu przeglądarka zawsze będzie miała czcionkę zapasową. Dla tekstu bezszeryfowego typowy stos to Arial, Helvetica, sans-serif, a dla kodu 'Courier New', monospace.
Optymalizacja Web Fonts
Czcionki webowe mogą znacząco wpływać na wydajność strony. Oto kilka wskazówek optymalizacyjnych:
1. Ładuj tylko potrzebne grubości
Każda zamówiona grubość to dodatkowe dane do pobrania, więc zamawiaj tylko te, których faktycznie używasz:
/* ŹLE - ładujesz wszystkie grubości */
@import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Cinzel:wght@400;500;600;700;800;900&display=swap');
/* DOBRZE - ładujesz tylko te, których używasz */
@import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Cinzel:wght@400;700&display=swap');Wygląd strony się nie zmienia, a przeglądarka ma mniej do pobrania - zwłaszcza przy klasycznych czcionkach, gdzie każda grubość to osobny plik.
2. Ładuj tylko potrzebne znaki (subsetting)
Jeśli strona jest tylko po polsku, nie musisz ładować znaków chińskich czy arabskich:
<!-- Załaduj tylko łacińskie znaki z polskimi diakrytykami -->
<link href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Cinzel&subset=latin-ext&display=swap"
rel="stylesheet">Litery ą, ę czy ł należą do zestawu latin-ext, kluczowego na polskiej stronie. W praktyce Google Fonts i tak dzieli czcionkę na podzbiory za pomocą unicode-range, więc przeglądarka pobiera tylko pliki ze znakami, które występują na stronie.
3. Używaj zmiennych czcionek (Variable Fonts)
Nowoczesne czcionki zmienne (variable fonts) pozwalają mieć wszystkie grubości w jednym pliku zamiast w kilku osobnych:
@font-face {
font-family: 'CinzelVariable';
src: url('/fonts/cinzel-variable.woff2') format('woff2');
font-weight: 100 900; /* Zakres grubości */
font-display: swap;
}
h1 {
font-family: 'CinzelVariable', serif;
font-weight: 650; /* Dowolna wartość z zakresu! */
}Zakres 100 900 mówi przeglądarce, jakie grubości zawiera plik, a w regułach możesz użyć dowolnej wartości pośredniej, np. 650.
Typografia - kilka dodatkowych właściwości
Sama czcionka to nie wszystko. Czytelność zależy też od odstępów, które znasz z lekcji o dostępnej typografii:
p {
/* Odstęp między literami - jak hieroglify w równych odstępach */
letter-spacing: 0.05em;
/* Odstęp między wyrazami */
word-spacing: 0.1em;
/* Wysokość linii - czytelność tekstu */
line-height: 1.6;
/* Wcięcie pierwszej linii akapitu */
text-indent: 2em;
}Odstępy w jednostkach em skalują się razem z czcionką, line-height bez jednostki działa jak mnożnik jej rozmiaru, a text-indent wcina pierwszą linię akapitu.
Tak jak hieroglify w starożytnym Egipcie miały swój unikalny, rozpoznawalny styl, tak dobrze dobrana czcionka webowa nadaje Twojej stronie charakter i profesjonalizm. Moja rada: dwie rodziny na stronę wystarczą - ozdobna do nagłówków i czytelna do treści. W następnej lekcji opublikujesz stronę w internecie.
Praktyka
W edytorze poniżej porównasz Cinzel i Lorę z czcionką systemową - sprawdź w panelu Network, które pliki się pobierają:
Kod do tej lekcji: index.html
<!DOCTYPE html>
<html lang="pl">
<head>
<meta charset="UTF-8">
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<title>Web Fonts - Czcionki</title>
<link rel="preconnect" href="https://fonts.googleapis.com">
<link rel="preconnect" href="https://fonts.gstatic.com" crossorigin>
<link href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Cinzel:wght@400;700&family=Lora:ital,wght@0,400;0,700;1,400&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="style.css">
</head>
<body>
<h1>Web Fonts w praktyce</h1>
<section>
<h2>Czcionka Cinzel (Google Fonts)</h2>
<p class="cinzel-demo">Ten tekst uzywa czcionki Cinzel -
elegancki kroj inspirowany klasycznymi napisami.</p>
<p class="cinzel-bold">Wersja pogrubiona (font-weight: 700)</p>
</section>
<section>
<h2>Czcionka Lora (Google Fonts)</h2>
<p class="lora-demo">Ten tekst uzywa czcionki Lora -
nowoczesna czcionka szeryfowa, idealna do dluzszych tekstow.</p>
<p class="lora-italic">Wersja kursywa (font-style: italic)</p>
</section>
<section>
<h2>Font Stack - czcionki zapasowe</h2>
<p class="stack-demo">
font-family: 'Cinzel', 'Georgia', 'Times New Roman', serif;
</p>
<p>Jesli Cinzel nie zaladuje sie, przegladarka uzyje Georgia,
potem Times New Roman, a na koncu domyslnej czcionki serif.</p>
</section>
<section>
<h2>Porownanie czcionek</h2>
<p class="font-system">Czcionka systemowa (Georgia)</p>
<p class="font-cinzel">Czcionka Cinzel (Google Fonts)</p>
<p class="font-lora">Czcionka Lora (Google Fonts)</p>
</section>
</body>
</html>Pamiętaj: czcionka to charakter pisma skryby - zamów tylko to, czego potrzebujesz, i zawsze zostaw zapasowy krój na wypadek burzy piaskowej.
Hasła z dokumentacji w tej lekcji
Widzisz błąd w tej lekcji?
Sprawdź się
Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.
1. Jak dodać czcionkę z Google Fonts do strony HTML?
2. Co robi właściwość font-display: swap w @font-face?
Zadania praktyczne w grze
- Układanie w pionie
Uporządkuj kroki dodawania czcionki Google Fonts do strony:
- Edytor kodu
Dodaj preconnect, link do Google Fonts (Cinzel) i ustaw font-family w CSS.
- Klikanie w kolejności
Ułóż poprawną składnię elementu link z preconnect do Google Fonts:
- Klikanie w kolejności
Jak poprawnie zdefiniować font-family z czcionkami zapasowymi?
- Edytor kodu
Dodaj font-family z odpowiednim stosem czcionek do trzech paragrafów: serif, sans-serif i monospace.