Kurs JavaScript i TypeScript · Moduł 1: Podstawy JavaScript

Instrukcje warunkowe (if, else, switch)

9 min czytania ·
W tej lekcji9

W Parku Jurajskim, systemy bezpieczeństwa i protokoły operacyjne muszą nieustannie podejmować decyzje: co zrobić, gdy poziom zasilania spadnie poniżej krytycznego poziomu? Jak zareagować, gdy T-Rex zbliży się do ogrodzenia? Jakie procedury uruchomić w przypadku różnych poziomów zagrożenia?

Podobnie, w JavaScript, instrukcje warunkowe pozwalają na podejmowanie decyzji w kodzie na podstawie określonych warunków. Przyjrzyjmy się trzem głównym typom instrukcji warunkowych: if, else if/else i switch.

Instrukcja if

Instrukcja if jest najprostszą formą podejmowania decyzji. Wykonuje blok kodu, jeśli określony warunek jest prawdziwy.

// Podstawowa struktura instrukcji if
if (warunek) {
  // Kod do wykonania, gdy warunek jest prawdziwy
}

W praktyce, w Parku Jurajskim, możemy użyć instrukcji if do sprawdzenia, czy należy uruchomić dodatkowe zabezpieczenia:

// System monitorowania poziomu zasilania ogrodzenia
let poziomZasilania = 75; // procent
let poziomKrytyczny = 30; // procent

if (poziomZasilania < poziomKrytyczny) {
  console.log("UWAGA! Krytyczny poziom zasilania. Uruchomienie generatorów zapasowych.");
  // Kod aktywujący zapasowe generatory...
}

// System monitorowania aktywności dinozaurów
let odległośćTRexaOdOgrodzenia = 50; // metry
let progBezpieczeństwa = 10; // metry

if (odległośćTRexaOdOgrodzenia <= progBezpieczeństwa) {
  console.log("ALERT! T-Rex zbliża się do ogrodzenia. Aktywacja dodatkowych zabezpieczeń.");
  // Kod zwiększający napięcie w ogrodzeniu...
}

Instrukcje if...else

Jeśli chcemy wykonać różne działania w zależności od tego, czy warunek jest prawdziwy czy fałszywy, używamy konstrukcji if...else.

// Struktura if...else
if (warunek) {
  // Kod do wykonania, gdy warunek jest prawdziwy
} else {
  // Kod do wykonania, gdy warunek jest fałszywy
}

W Parku Jurajskim, taka konstrukcja może być używana do decydowania o otwarciu lub zamknięciu atrakcji:

// System podejmowania decyzji o dostępności atrakcji
let pogodaOdpowiednia = true;
let wskaźnikBezpieczeństwa = 3; // skala 1-5
let minimalnyPoziomBezpieczeństwa = 4;

if (pogodaOdpowiednia && wskaźnikBezpieczeństwa >= minimalnyPoziomBezpieczeństwa) {
  console.log("Atrakcja 'Safari z Dinozaurami' jest otwarta dla zwiedzających.");
  // Kod otwierający bramy, aktywujący kolejkę...
} else {
  console.log("Atrakcja 'Safari z Dinozaurami' jest tymczasowo zamknięta ze względów bezpieczeństwa.");
  // Kod zamykający bramy, informujący personel...
}

Instrukcje if...else if...else

Gdy mamy więcej niż dwie możliwe ścieżki działania, możemy użyć konstrukcji if...else if...else.

// Struktura if...else if...else
if (warunek1) {
  // Kod do wykonania, gdy warunek1 jest prawdziwy
} else if (warunek2) {
  // Kod do wykonania, gdy warunek1 jest fałszywy, ale warunek2 jest prawdziwy
} else {
  // Kod do wykonania, gdy żaden z warunków nie jest prawdziwy
}

W kontekście Parku Jurajskiego, taką konstrukcję można zastosować np. do systemu ostrzegania o różnych poziomach zagrożenia:

// System ostrzegania o zagrożeniach
let liczbaDrapieżnikówNaWolności = 0;
let poziomUszkodzeniaOgrodzenia = 15; // procent

if (liczbaDrapieżnikówNaWolności > 0) {
  console.log("KOD CZERWONY! Ewakuacja natychmiastowa! Drapieżniki na wolności!");
  // Kod uruchamiający alarmy, procedury ewakuacyjne...
} else if (poziomUszkodzeniaOgrodzenia > 30) {
  console.log("KOD POMARAŃCZOWY! Wysokie ryzyko ucieczki dinozaurów. Przygotować się do ewakuacji.");
  // Kod przygotowujący park do potencjalnej ewakuacji...
} else if (poziomUszkodzeniaOgrodzenia > 10) {
  console.log("KOD ŻÓŁTY! Uszkodzenia ogrodzenia wykryte. Wysłać zespół naprawczy.");
  // Kod wzywający zespół techniczny...
} else {
  console.log("KOD ZIELONY. Wszystkie systemy działają prawidłowo.");
  // Normalny tryb operacyjny...
}

Instrukcje if zagnieżdżone

Możemy również umieszczać instrukcje warunkowe wewnątrz innych instrukcji warunkowych. Takie zagnieżdżone instrukcje if są przydatne, gdy chcemy sprawdzić wiele warunków sekwencyjnie.

// Przykład zagnieżdżonych instrukcji if
let statusSystemu = "operacyjny";
let poziomDostępu = "administrator";
let kodBezpieczeństwa = "A123";

if (statusSystemu === "operacyjny") {
  console.log("System działa prawidłowo.");

  if (poziomDostępu === "administrator") {
    console.log("Dostęp administratora przyznany.");

    if (kodBezpieczeństwa === "A123") {
      console.log("Dostęp do protokołów bezpieczeństwa przyznany.");
      // Kod ujawniający tajne protokoły bezpieczeństwa...
    } else {
      console.log("Błędny kod bezpieczeństwa.");
    }
  } else {
    console.log("Brak uprawnień administratora.");
  }
} else {
  console.log("System nie działa prawidłowo. Uruchom diagnostykę.");
}

Chociaż zagnieżdżone instrukcje if są czasami konieczne, ich nadmierne użycie może prowadzić do tzw. "piramidy zagłady" lub "kodu drabinkowego", który jest trudny do czytania i utrzymania. W takich przypadkach warto rozważyć refaktoryzację kodu przy użyciu podejścia wczesnego zwrotu (early return) lub instrukcji switch.

Instrukcja switch

Instrukcja switch jest alternatywą dla wielu instrukcji if...else if...else, szczególnie gdy porównujemy jedną wartość z wieloma możliwymi wartościami.

// Struktura instrukcji switch
switch (wyrażenie) {
  case wartość1:
    // Kod do wykonania, gdy wyrażenie === wartość1
    break;
  case wartość2:
    // Kod do wykonania, gdy wyrażenie === wartość2
    break;
  // ... więcej przypadków
  default:
    // Kod do wykonania, gdy żaden case nie pasuje
}

W Parku Jurajskim, instrukcja switch może być używana np. do określania protokołów dla różnych gatunków dinozaurów:

// System protokołów dla różnych gatunków
let gatunekDinozaura = "Velociraptor";

switch (gatunekDinozaura) {
  case "Tyranozaur":
    console.log("Protokół bezpieczeństwa T-REX-01: Maksymalny poziom zabezpieczeń.");
    console.log("Wymagane podwójne ogrodzenie elektryczne, stały monitoring wideo.");
    break;
  case "Velociraptor":
    console.log("Protokół bezpieczeństwa RAPTOR-02: Wysoki poziom zabezpieczeń.");
    console.log("Wymagane wzmocnione ogrodzenie, monitoring aktywności w grupie.");
    break;
  case "Triceratops":
    console.log("Protokół bezpieczeństwa HERB-03: Standardowy poziom zabezpieczeń.");
    console.log("Wymagane podstawowe ogrodzenie, monitoring dobrostanu stada.");
    break;
  case "Brachiozaur":
    console.log("Protokół bezpieczeństwa HERB-04: Niski poziom zabezpieczeń.");
    console.log("Wymagane oznaczenie terenu, regularne dostawy pożywienia.");
    break;
  default:
    console.log("Nieznany gatunek dinozaura. Zastosuj standardowy protokół bezpieczeństwa.");
    console.log("Skontaktuj się z działem paleontologii w celu identyfikacji gatunku.");
}

Instrukcja break w switch

Zauważ, że każdy przypadek case kończy się instrukcją break. Jest to niezwykle ważne, ponieważ bez break, wykonanie kodu będzie kontynuowane przez wszystkie kolejne przypadki, niezależnie od tego, czy pasują one do wyrażenia, czy nie. Ta właściwość nazywana jest "przenikaniem" (fall-through).

// Przykład bez instrukcji break - "przenikanie"
let poziomZagrożenia = 2; // skala 1-3

switch (poziomZagrożenia) {
  case 3:
    console.log("Uruchom procedurę ewakuacji parku!");
    // brak break - wykonanie przechodzi do następnego case
  case 2:
    console.log("Zamknij wszystkie atrakcje i zgromadź personel.");
    // brak break - wykonanie przechodzi do następnego case
  case 1:
    console.log("Zwiększ częstotliwość monitorowania systemów bezpieczeństwa.");
    // brak break - wykonanie przechodzi do default
  default:
    console.log("Utrzymuj standardowe procedury bezpieczeństwa.");
}

// Wynik dla poziomZagrożenia = 2:
// "Zamknij wszystkie atrakcje i zgromadź personel."
// "Zwiększ częstotliwość monitorowania systemów bezpieczeństwa."
// "Utrzymuj standardowe procedury bezpieczeństwa."

Czasami "przenikanie" może być celowe i użyteczne, ale najczęściej jest wynikiem błędu. Zawsze upewnij się, że rozumiesz i zamierzasz takie zachowanie, jeśli rezygnujesz z instrukcji break.

Wiele przypadków z tym samym kodem

Jednym z prawomocnych zastosowań "przenikania" jest obsługa wielu przypadków z tym samym kodem:

// Grupowanie przypadków
let dzieńTygodnia = "sobota";

switch (dzieńTygodnia) {
  case "poniedziałek":
  case "wtorek":
  case "środa":
  case "czwartek":
  case "piątek":
    console.log("Park Jurajski otwarty od 9:00 do 18:00.");
    break;
  case "sobota":
  case "niedziela":
    console.log("Park Jurajski otwarty od 8:00 do 20:00 (godziny weekendowe).");
    break;
  default:
    console.log("Nieprawidłowy dzień tygodnia.");
}

Wyrażenia warunkowe (ternary operator)

Dla prostych warunków, możemy użyć operatora warunkowego (nazywanego też operatorem trójskładnikowym lub ternary operator), który jest bardziej zwięzły niż instrukcja if...else.

// Struktura operatora warunkowego
warunek ? wyrażenieGdyPrawda : wyrażenieGdyFałsz

Przykład wykorzystania w Parku Jurajskim:

// Przydzielanie poziomu dostępu
let jestPracownikiem = true;
let poziomDostępu = jestPracownikiem ? "Pełny dostęp" : "Dostęp tylko dla zwiedzających";

console.log(poziomDostępu); // "Pełny dostęp"

// Określanie komunikatu o statusie
let liczbaOdwiedzających = 1500;
let pojemnośćParku = 2000;
let statusWejścia = liczbaOdwiedzających < pojemnośćParku
  ? "Park otwarty - Zapraszamy!"
  : "Park pełny - Przepraszamy, wstrzymano sprzedaż biletów.";

console.log(statusWejścia); // "Park otwarty - Zapraszamy!"

Operator warunkowy może być także zagnieżdżany, choć nadmierne zagnieżdżanie może zmniejszyć czytelność kodu:

// Zagnieżdżony operator warunkowy
let gatunekDino = "Triceratops";
let wiek = 5;
let obszar = gatunekDino === "Tyranozaur" ? "Sektor T"
           : gatunekDino === "Velociraptor" ? "Sektor V"
           : gatunekDino === "Triceratops" ? (wiek < 3 ? "Sektor młodych roślinożerców" : "Sektor dorosłych roślinożerców")
           : "Sektor ogólny";

console.log(obszar); // "Sektor dorosłych roślinożerców"

Wykorzystanie wartości truthy i falsy

Jak wspomnieliśmy w poprzednich lekcjach, JavaScript traktuje różne wartości jako "prawdziwe" (truthy) lub "fałszywe" (falsy) w kontekście warunków. Możemy wykorzystać tę właściwość w instrukcjach warunkowych:

// Sprawdzanie istnienia wartości
let nazwaDinozaura = ""; // pusty string (falsy)
let numerIdentyfikacyjny = 0; // zero (falsy)
let przydzielonyObszar = null; // null (falsy)
let daneBiometryczne; // undefined (falsy)
let gatunekZarejestrowany = true; // wartość logiczna true (truthy)
let notatki = "Agresywny osobnik"; // niepusty string (truthy)

if (nazwaDinozaura) {
  console.log("Nazwa dinozaura: " + nazwaDinozaura);
} else {
  console.log("Dinozaur nie ma przypisanej nazwy."); // to się wykona
}

if (numerIdentyfikacyjny) {
  console.log("ID: " + numerIdentyfikacyjny);
} else {
  console.log("Brak prawidłowego ID."); // to się wykona
}

if (gatunekZarejestrowany && notatki) {
  console.log("Gatunek zarejestrowany. Notatki: " + notatki); // to się wykona
}

Podejście wczesnego zwrotu (early return)

Czasami, zamiast zagnieżdżać wiele instrukcji if, lepiej jest użyć podejścia wczesnego zwrotu, szczególnie w funkcjach. Polega ono na szybkim zwracaniu wyniku, gdy tylko zidentyfikujemy warunek, który na to pozwala.

// Funkcja sprawdzająca, czy dinozaur może być przeniesiony do wybiegu publicznego
function czyNadajeSięDoWybiegPublicznego(dinozaur) {
  // Wczesne zwroty dla warunków wykluczających
  if (dinozaur.poziomAgresji > 3) {
    return false; // Zbyt agresywny
  }

  if (dinozaur.wiek < 2) {
    return false; // Zbyt młody
  }

  if (dinozaur.choroby.length > 0) {
    return false; // Ma problemy zdrowotne
  }

  if (dinozaur.gatunekMięsożerny) {
    // Dodatkowe warunki dla mięsożerców
    if (dinozaur.wyszkolony && dinozaur.poziomAgresji <= 2) {
      return true; // Wyszkolony mięsożerca o niskiej agresji
    } else {
      return false; // Niewyszkolony lub zbyt agresywny mięsożerca
    }
  }

  // Domyślnie roślinożercy są dopuszczani do wybiegu publicznego
  return true;
}

// Przykładowe użycie
let triceratops = {
  gatunek: "Triceratops",
  poziomAgresji: 2,
  wiek: 5,
  choroby: [],
  gatunekMięsożerny: false,
  wyszkolony: false
};

let velociraptor = {
  gatunek: "Velociraptor",
  poziomAgresji: 4,
  wiek: 3,
  choroby: [],
  gatunekMięsożerny: true,
  wyszkolony: true
};

console.log(czyNadajeSięDoWybiegPublicznego(triceratops)); // true
console.log(czyNadajeSięDoWybiegPublicznego(velociraptor)); // false

Podsumowanie

Instrukcje warunkowe w JavaScript, podobnie jak systemy decyzyjne w Parku Jurajskim, pozwalają na:

  1. Wykonywanie kodu tylko wtedy, gdy określone warunki są spełnione (if)
  2. Wykonywanie różnych bloków kodu w zależności od warunków (if...else, if...else if...else)
  3. Wybieranie jednego bloku kodu spośród wielu na podstawie wartości (switch)
  4. Zwracanie różnych wartości na podstawie warunku (operator warunkowy ? :)
  5. Efektywne zarządzanie złożoną logiką (wczesny zwrot, zagnieżdżone warunki)

Wybór odpowiedniej struktury warunkowej zależy od konkretnego przypadku użycia, ale generalnie należy dążyć do:

  • Używania if...else dla prostych warunków binarnych
  • Używania if...else if...else dla kilku powiązanych warunków
  • Używania switch gdy porównujemy jedną wartość z wieloma możliwymi wartościami
  • Używania operatora warunkowego dla prostych, jednoliniowych warunków
  • Unikania nadmiernego zagnieżdżania, które zmniejsza czytelność kodu

Podobnie jak systemy bezpieczeństwa w Parku Jurajskim muszą podejmować właściwe decyzje, aby zapewnić bezpieczeństwo, tak i my jako programiści musimy podejmować właściwe decyzje dotyczące struktury naszego kodu, aby zapewnić jego niezawodność i czytelność.

W następnej lekcji przyjrzymy się pętlom, które pozwalają na wielokrotne wykonywanie kodu - niezbędne np. przy przetwarzaniu danych o wielu dinozaurach jednocześnie.

Kod do tej lekcji: index.js
// Instrukcje warunkowe - system decyzyjny parku
// Użyj if/else i switch do podejmowania decyzji

// === if / else if / else ===
console.log("=== System bezpieczeństwa ===");

let poziomZagrozenia = 3; // Zmień wartość i obserwuj wynik!

if (poziomZagrozenia >= 5) {
  console.log("ALARM KRYTYCZNY! Ewakuacja!");
} else if (poziomZagrozenia >= 3) {
  console.log("OSTRZEŻENIE! Podwyższony poziom zagrożenia.");
} else if (poziomZagrozenia >= 1) {
  console.log("UWAGA: Monitorowanie sytuacji.");
} else {
  console.log("Status: Normalny. Park bezpieczny.");
}

// === Zagnieżdżone warunki ===
console.log("\n=== Klasyfikacja dinozaura ===");

let dieta = "mięsożerca";
let waga = 7000; // kg

if (dieta === "mięsożerca") {
  if (waga > 5000) {
    console.log("Kategoria: KRYTYCZNE ZAGROŻENIE");
  } else {
    console.log("Kategoria: WYSOKIE ZAGROŻENIE");
  }
} else {
  if (waga > 10000) {
    console.log("Kategoria: ŚREDNIE ZAGROŻENIE (duży roślinożerca)");
  } else {
    console.log("Kategoria: NISKIE ZAGROŻENIE");
  }
}

// === switch ===
console.log("\n=== Protokół sektora ===");

let sektor = "B"; // Zmień na A, B, C, D

switch (sektor) {
  case "A":
    console.log("Sektor A: Mięsożercy - maksymalne zabezpieczenia");
    break;
  case "B":
    console.log("Sektor B: Roślinożercy - standardowe zabezpieczenia");
    break;
  case "C":
    console.log("Sektor C: Ptaki - siatki ochronne");
    break;
  case "D":
    console.log("Sektor D: Gady morskie - baseny zamknięte");
    break;
  default:
    console.log("Nieznany sektor!");
}

// Twoje zadanie:
// 1. Zmień wartości zmiennych i obserwuj różne ścieżki
// 2. Dodaj nowe warunki do instrukcji switch

Hasła z dokumentacji w tej lekcji

Widzisz błąd w tej lekcji?

Sprawdź się

Odpowiedz na pytania z tej lekcji. Wybierz odpowiedź, a od razu zobaczysz, czy jest poprawna.

  1. 1. Który blok kodu wykona się, gdy warunek w instrukcji if jest fałszywy (false)?

Zadania praktyczne w grze

  • Edytor kodu

    Zapisz napięcie dwóch ogrodzeń: const voltageTRex = 10000 i const voltageRaptor = 3000. Dla każdego ogrodzenia użyj if/else: jeśli napięcie jest większe niż 8000, wyświetl w konsoli 'AKTYWNE', w przeciwnym razie 'ALARM'.

  • Układanie w poziomie

    Ułóż elementy instrukcji warunkowej:

  • Edytor kodu

    Zapisz w zmiennej dinoDistance odległość dinozaura od ogrodzenia w metrach (np. 5). Za pomocą if / else if / else wyświetl w konsoli: 'CZERWONY ALARM', gdy odległość jest mniejsza niż 3, 'OSTRZEŻENIE', gdy jest mniejsza niż 10, a w pozostałych przypadkach 'BEZPIECZNIE'.

  • Klikanie w kolejności

    Ułóż elementy instrukcji if w prawidłowej kolejności:

  1. PytanieInstrukcja warunkowa
  2. Zadanie z kodemPraktyka: System ogrodzenia
  3. Ułóż w kolejnościSkładnia instrukcji if
  4. Zadanie z kodemPraktyka: Warunki if-else
  5. Kliknij w kolejnościSortowanie: Składnia if

Przydatne artykuły